Lekcja 1 · poziom A1

¡Hola! ¿Qué tal?

Pierwsza rozmowa po hiszpańsku. Razem z Kowalczykami wysiądziesz z taksówki w Walencji, przywitasz się z sąsiadką z drugiego piętra i przedstawisz się nowemu szefowi. Przy okazji odkryjesz, że hiszpański czyta się prawie tak, jak się pisze. Prawie, bo jest kilka liter, które Polaka zdradzają od pierwszego słowa: h, j, ll, ñ, rr, z. Po tej lekcji przestaną Cię zaskakiwać.

0 z 9 ćwiczeń
Klatka schodowa w Walencji: Marek z walizkami poważnie ściska łapę małego psa, starsza sąsiadka się śmieje, Kasia łapie się za głowę, a Zosia przewraca oczami.
„Encantado, señor Chispa!” — Marek zaczyna od najważniejszej osoby w bloku.

Zanim zaczniemy: jedna scena

Wrzesień, Walencja, trzydzieści stopni w cieniu. Przed kamienicą w dzielnicy Ruzafa z taksówki wysiadają Kowalczykowie: Marek, hydraulik z Łodzi, jego żona Kasia, dziewięcioletnia Zosia i cztery walizki. Jedna z nich, od babci Haliny, waży podejrzanie dużo i pachnie kiełbasą. Marek przez cały lot ćwiczył jedno słowo. Teraz staje przed sąsiadką z balkonu obok, nabiera powietrza i mówi z całego serca: „Chola!”

Sąsiadka uśmiecha się uprzejmie. Zosia przewraca oczami. Bo hiszpańskie hola czyta się po prostu „ola”. Litera h jest w hiszpańskim niema, zawsze. Pisze się ją z przyzwyczajenia, tak jak my piszemy „ó”, choć brzmi jak „u”.

A teraz dobra wiadomość, i to duża: hiszpański czyta się prawie tak, jak się go pisze. Ma pięć samogłosek, a, e, i, o, u, i brzmią one niemal jak polskie. Akcent w większości słów pada na przedostatnią sylabę, jak u nas. Kiedy jest inaczej, Hiszpanie uczciwie stawiają kreskę: café, teléfono. Wystarczy opanować kilka liter z tej lekcji i przeczytasz poprawnie prawie każde nowe słowo. Prawdziwe wyzwania przyjdą później: dwa czasowniki „być” (lekcje 2, 7 i 8) i rodzajniki (lekcja 4). Spokojnie, będziemy z Tobą.

Powitania i pożegnania

Hiszpanie witają się często, głośno i z każdym: z sąsiadem w windzie, z kasjerką w Mercadonie, z obcymi w poczekalni u lekarza. Wejść do małego sklepu bez hola albo buenos días to jak wejść do polskiego bloku i nie odpowiedzieć sąsiadce na „dzień dobry”. Na co dzień mówi się sobie po imieniu, a formę usted (pan, pani) zostawia się dla starszych osób, urzędów i bardzo oficjalnych sytuacji.

ZwrotKiedyJak brzmi
holazawsze i do każdego; najbezpieczniejszy wybór„ola”, bez h!
buenos díasrano, aż do obiadu, czyli mniej więcej do 14:00„bŭenos dijas”
buenas tardespo obiedzie, aż do zmroku albo kolacji„bŭenas tardes”
buenas nocheswieczorem: na powitanie i na pożegnanie„bŭenas noczes”
buenasswobodny skrót od wszystkich trzech„bŭenas”
¿qué tal?„jak leci?”, zaraz po powitaniu„ke tal”
adiósdo widzenia; także w przelocie, mijając znajomego„adijos”
hasta luegona razie, do zobaczenia; mówi się nawet w sklepie, choć się nie zobaczycie„asta lŭego”
hasta mañanado jutra„asta mańana”
chaopa, nara; swobodnie, wśród znajomych„czao”

Dzień zaczyna się i kończy później. W Hiszpanii obiad jada się między czternastą a piętnastą, a kolację o dwudziestej pierwszej albo dwudziestej drugiej. Dlatego buenos días mówi się do obiadu, a buenas tardes jeszcze o dziewiętnastej, kiedy w Polsce dawno byłby „dobry wieczór”. Gdy nie wiesz, którą porę wybrać, mów hola albo krótko buenas: pasuje zawsze.

Ciekawostka: w Hiszpanii przy powitaniu daje się dwa buziaki (dos besos), po jednym w każdy policzek, a właściwie w powietrze obok policzka. Tak witają się kobiety między sobą oraz kobieta z mężczyzną, często już przy pierwszym spotkaniu. Mężczyźni zwykle podają sobie rękę, a dobrzy znajomi klepią się po ramieniu. Nie cofaj się odruchowo, gdy nowa koleżanka z pracy nadstawia policzek. To nie poufałość, tylko zwykłe hola.

Wpadka Marka: pierwszego dnia sąsiad minął Marka na schodach i rzucił wesoło ¡Adiós! Marek spędził wieczór na rozmyślaniu, czym go obraził, skoro ten już się z nim żegna. Tymczasem w Hiszpanii adiós mówi się także w przelocie, gdy mija się kogoś bez zatrzymywania. To takie „cześć, nie mam czasu, ale cię lubię”.

Dialog 1 — En la escalera

Kowalczykowie wnoszą walizki na trzecie piętro. Na półpiętrze czeka już na nich Doña Carmen z mieszkania 2.º B. Ma siedemdziesiąt osiem lat, małą suczkę o imieniu Chispa (po polsku „Iskierka”) i wie wszystko o wszystkich w tym bloku. Teraz także o Kowalczykach.

Klatka schodowa kamienicy w Ruzafie. Kowalczykowie z walizkami spotykają sąsiadkę z suczką.

Encantado czy encantada? Hiszpańskie „miło mi” zależy od tego, kto mówi. Mężczyzna powie encantado, kobieta encantada. Marek mówi więc encantado, a Doña Carmen i Kasia encantada. Jeśli nie chcesz się zastanawiać, powiedz mucho gusto: ta forma jest jedna dla wszystkich.

Co to za doña? To grzecznościowy tytuł przed imieniem starszej pani: doña Carmen. Męski odpowiednik to don. Brzmi trochę staroświecko i bardzo serdecznie, coś jak nasze „pani Karolciu”. Przed nazwiskiem mówi się señora i señor: señora García, señor Ruiz.

Gramatyka: cztery zdania na start

Do pierwszej rozmowy wystarczą cztery wzory. Czasownik ser (być) odmienimy w całości w lekcji 2, a regularne czasowniki w lekcji 5. Na razie ucz się tych zdań jak gotowych klocków.

WzórZnaczeniePytanie do kolegi (tú)Pytanie do pana/pani (usted)
Me llamo Marek.Nazywam się Marek.¿Cómo te llamas?¿Cómo se llama usted?
Soy Marek Kowalczyk.Jestem Marek Kowalczyk.¿Y tú?¿Y usted?
Soy de Polonia.Jestem z Polski.¿De dónde eres?¿De dónde es usted?
Vivo en Valencia.Mieszkam w Walencji.¿Dónde vives?¿Dónde vive usted?

Me llamo znaczy dosłownie „nazywam siebie”. Stąd te llamas (nazywasz się) i se llama (nazywa się, pan/pani się nazywa). Forma usted łączy się z czasownikiem w trzeciej osobie, dokładnie jak polskie „czy pan się nazywa”: ¿Cómo se llama usted?

Zaimek można opuścić, tak jak po polsku. Tu hiszpański jest Polakowi bliski: końcówka czasownika mówi, kto działa, więc Soy de Polonia wystarczy. Zaimek yo (ja) dodajesz tylko dla podkreślenia albo kontrastu: Yo soy Kasia, y él es Marek. Kto ciągle mówi yo, yo, yo, brzmi jak ktoś bardzo zajęty sobą.

Wpadka Marka: Marek chciał być bardzo poprawny i przedstawił się szefowi: Me llamo es Marek. Tak się nie da: albo Me llamo Marek (nazywam się), albo Mi nombre es Marek (moje imię to), albo najprościej Soy Marek. Wszystkie trzy są dobre, mieszanka dwóch nie jest.

Pytania: ¿cómo?, ¿qué?, ¿quién?, ¿dónde?

Hiszpańskie słowa pytające są krótkie i mają jedną wspólną cechę: w pytaniu zawsze dostają akcent graficzny, czyli kreskę.

PytanieZnaczeniePrzykład
¿cómo?jak¿Cómo te llamas?
¿qué?co¿Qué es esto?
¿quién?kto¿Quién es ella?
¿dónde?gdzie¿Dónde vives?
¿de dónde?skąd¿De dónde eres?
¿cuál?który, jaki (z wielu)¿Cuál es tu apellido?

Odwrócony znak zapytania to nie błąd drukarski. Hiszpanie stawiają ¿ na początku pytania i ¡ na początku wykrzyknienia: ¿Qué tal?, ¡Hola! Dzięki temu czytający od pierwszego słowa wie, jaką intonację przybrać. W SMS-ach młodzi często go pomijają, ale w kursie piszemy poprawnie. W ćwiczeniach nie musisz go wpisywać: silnik i tak zaliczy odpowiedź.

Kreska rozróżnia słowa: cómo to „jak?” w pytaniu, a como bez kreski to „jak” w porównaniu albo „jem”. Tak samo qué i que, dónde i donde. Pytanie bez słowa pytającego buduje się jeszcze prościej niż po polsku: bez żadnego „czy”, samą intonacją. Eres polaco. to „jesteś Polakiem”, a ¿Eres polaco? to „czy jesteś Polakiem?”.

Na ¿Qué tal? odpowiadasz krótko. Bien, ¿y tú? albo Muy bien, gracias. ¿Y usted? Nikt nie czeka na raport o zdrowiu. Uczciwe Regular („tak sobie”) też przejdzie, ale wtedy przygotuj się na pytanie, co się stało.

Alfabet hiszpański

Alfabet hiszpański ma 27 liter: 26 takich jak w angielskim i jedną własną, dumną ñ. Kliknij każdą literę i posłuchaj jej nazwy. Na czerwono zaznaczyliśmy te, które Polak czyta odruchowo źle. To na nich sypie się literowanie nazwiska.

Kilka liter ma po dwie nazwy i usłyszysz obie. V to uve, ale też ve. W to uve doble albo doble uve, czyli „podwójne v”. Y to oficjalnie ye, ale większość Hiszpanów mówi i griega, czyli „greckie i”. Dawniej do alfabetu należały też ch i ll. Dziś to tylko pary liter, ale zachowały swój dźwięk i znajdziesz je w części o wymowie.

¿Con be o con uve? Ponieważ b i v brzmią w hiszpańskim identycznie, nawet Hiszpanie dopytują przy literowaniu, które to było. Dlatego literuje się nazwami miast i słowami: be de Barcelona, uve de Valencia. To nie jest urzędowa lista jak w niektórych krajach, tylko zwyczaj: bierzesz słowo, które każdy zna. Dla Marka przydadzą się: ka de kilo, ce de casa, zeta de Zaragoza.

Polskich liter z ogonkami Hiszpan nie ma na klawiaturze. Kowalczyk zostanie Kowalczykiem, ale Łódź zamieni się w dokumentach w Lodz, a Łukasz w Lukasza. To normalne. Przy umowie najmu i w urzędzie sprawdzaj tylko, czy zapis zgadza się z paszportem albo dowodem osobistym.

Wymowa: litery, które zdradzają Polaka

To najważniejsza część tej lekcji. Nie musisz mówić bez akcentu. Musisz tylko przestać czytać te litery po polsku, bo wtedy Hiszpan słyszy zupełnie inne słowo. Przeczytaj tabelę, a potem odsłuchaj słowa poniżej i powtarzaj je na głos. Śmiało, sąsiedzi przywykną.

ZapisPolski odruchJak jest naprawdę
h„h”, „ch”nic. Nieme zawsze: hola to „ola”, hotel to „otel”
j„j”mocne, gardłowe „ch”, wyraźniejsze niż polskie: jamón to „chamon”, José to „chose”
ge, gi„ge”, „gi”to samo „ch”: gente to „chente”. Przed a, o, u zwykłe g: gato
ce, ci, z„c”, „z”jak angielskie th w think, język lekko między zębami: cerveza, gracias, zumo. Przed a, o, u litera c to „k”: casa
ll„ll”, „l”polskie „j”, czasem bliżej „dź”: calle to „kaje”, paella to „paeja”
ñ„n”polskie „ń” przed samogłoską: España to „Espańa”, mañana to „mańana”
r, rr„r”jedno r w środku to krótkie uderzenie języka. rr i r na początku słowa to długie, wibrujące „rrr”: perro, Ruzafa
v„w”polskie „b”, nigdy „w”: vino to „bino”, a Valencia zaczyna się od „b”
ch„ch”polskie „cz”: chocolate to „czokolate”, noche to „nocze”
qu„kw”samo „k”, u milczy: queso to „keso”, ¿qué? to „ke”

Akcent: trzy proste reguły. 1. Słowo zakończone na samogłoskę, n albo s ma akcent na przedostatniej sylabie, jak po polsku: ca-sa, ha-blan, bue-nos. 2. Słowo zakończone na inną spółgłoskę ma akcent na ostatniej: ho-tel, Ma-drid, es-pa-ñol. 3. Każdy wyjątek od tych reguł ma kreskę, która mówi, gdzie akcentować: ca-fé, te-lé-fo-no, Má-la-ga, ja-món. Polak najczęściej myli się w słowach typu hotel i español, bo odruchowo akcentuje przedostatnią sylabę.

Ciekawostka: skoro j to „ch”, Hiszpanie śmieją się w wiadomościach jajaja, a nie „hahaha”. Gdy dostaniesz od nowego kolegi jajajaja, to nie jest literówka ani zachęta do jedzenia jajek. Zapis „hahaha” Hiszpan przeczytałby jako „aaa”, bo h milczy.

Ciekawostka: w dużej części Andaluzji, na Wyspach Kanaryjskich i w całej Ameryce Łacińskiej c i z brzmią zwykle jak zwykłe „s” (tak zwane seseo): gracias to tam „grasias”. To w pełni poprawna wymowa, tylko inna. W tym kursie uczymy wymowy z centrum i północy Hiszpanii, ale zrozumiesz obie. Jeśli pojedziesz na wakacje do Sewilli albo na Teneryfę, usłyszysz „grasias” na każdym kroku. A w Walencji usłyszysz jeszcze drugi język: valenciano, odmianę katalońskiego. Dlatego tablice na ulicach bywają dwujęzyczne.

Dialog 2 — ¿Cómo se escribe?

Poniedziałek, siódma rano. Marek zaczyna pracę jako hydraulik, po hiszpańsku fontanero, w firmie remontowej Reformas Turia. Brygadzista Paco ma pięćdziesiąt dwa lata, szalik Valencia CF w samochodzie i teorię na każdy temat. Teraz musi wpisać nowego pracownika na listę. Problem: nazwisko Kowalczyk.

Magazyn firmy Reformas Turia. Paco trzyma długopis i listę pracowników.

Ciekawostka: słowo vale („dobra”, „OK”, „zgoda”) usłyszysz w Hiszpanii kilkadziesiąt razy dziennie: w sklepie, w pracy, przez telefon. Gdy Hiszpan chce zakończyć rozmowę telefoniczną, mówi vale, vale, vale… venga, hasta luego. Zapamiętaj od razu: vale to Twój najlepszy przyjaciel.

Gotowce do każdej rozmowy. Kiedy nie rozumiesz, nie udawaj. Hiszpanie mówią szybko, ale chętnie zwolnią: Perdón, no entiendo. Más despacio, por favor. ¿Puede repetir, por favor? Zdanie ¿Cómo se escribe? („jak to się pisze?”) traktuj na razie jak gotowy zwrot. Formy z se wyjaśnimy później.

Czytanka: Una nueva vida en Valencia

Gdzie jest „proszę”? Prosząc o coś, mówisz por favor: Un café, por favor. Dziękując: gracias albo muchas gracias. Na podziękowanie odpowiadasz de nada, czyli „nie ma za co”. Przepraszając za drobiazg albo chcąc przejść, mówisz perdón (do starszej osoby perdone), a lo siento to „przykro mi”, gdy naprawdę coś zawiniłeś. Hiszpanie, prosząc o kawę w barze, często pomijają por favor i mówią po prostu ¿Me pones un café? To nie niegrzeczność, tylko ton. Ty jednak spokojnie zostań przy por favor: nikt się nie obrazi.

Słownictwo lekcji 1

Przy rzeczownikach stoi rodzajnik: el dla rodzaju męskiego, la dla żeńskiego. Ucz się go od pierwszego dnia razem ze słowem: od lekcji 4 będzie to miało znaczenie. Przy przymiotnikach i słowach, które mają formę męską i żeńską, podajemy obie: encantado, encantada.

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitanie na każdą okazję: hola. Według pory dnia: buenos días do obiadu, buenas tardes do kolacji, buenas noches wieczorem. Pożegnanie: adiós, hasta luego.
  • Cztery zdania na start: Me llamo…, Soy…, Soy de Polonia., Vivo en Valencia. Zaimek yo zwykle opuszczasz.
  • Tú na co dzień, usted do starszych i w urzędzie: ¿Cómo te llamas?, ale ¿Cómo se llama usted?
  • Pytania mają kreskę i dwa znaki zapytania: ¿Dónde vives? Pytanie bez słowa pytającego to sama intonacja: ¿Eres polaco?
  • Wymowa: h milczy, j i ge, gi to „ch”, ce, ci, z to angielskie th, ll to „j”, ñ to „ń”, v to „b”, a rr wibruje.
  • Literujesz słowami: be de Barcelona, uve de Valencia. A na wszystko, co niejasne: Perdón, no entiendo. Más despacio, por favor.

W następnej lekcji: skąd jesteś i jakimi językami mówisz. Kraje, narodowości, pełna odmiana ser i pierwsze zdania przeczące. Doña Carmen już nie może się doczekać: ma do Kowalczyków mnóstwo pytań.