Zanim zaczniemy: pytanie, które usłyszysz sto razy
¿De dónde eres? to pierwsze pytanie, jakie usłyszysz od Hiszpana, gdy tylko wychwyci obcy akcent. W kolejce w piekarni, w windzie, u fryzjera, na plaży pod parasolem. To nie podejrzliwość, tylko zwykła ciekawość: Hiszpanie lubią rozmawiać, a obcokrajowiec to świetny temat. Zaraz potem pada zwykle drugie pytanie: ¿Y qué tal en España? („I jak ci się podoba w Hiszpanii?”). Poprawna odpowiedź brzmi: ¡Muy bien! Zwłaszcza jeśli pyta ktoś z Walencji, a Ty jeszcze nie spróbowałeś jego paelli.
W tej lekcji przygotujesz odpowiedź na pierwsze pytanie i kilka następnych. Uprzedzamy: w Hiszpanii angielski nie zawsze Cię uratuje. W urzędzie, u lekarza rodzinnego i w osiedlowym sklepie rozmowa toczy się po hiszpańsku. Tym lepiej dla Ciebie: każdy dzień to darmowa lekcja.
Kraje i miasta
Nazwy krajów piszemy wielką literą i zwykle bez rodzajnika: España, Polonia, Alemania. Hiszpański nie ma przypadków, więc nazwa się nie zmienia. Zmienia się tylko przyimek:
| Konstrukcja | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|
| ser de + kraj / miasto | Soy de Polonia. | pochodzenie: jestem z Polski |
| vivir en + kraj / miasto | Vivo en Valencia. | miejsce zamieszkania |
| trabajar en + miasto / miejsce | Trabajo en Valencia. | miejsce pracy |
Jedno de, jedno en. de mówi, skąd jesteś, en, gdzie jesteś teraz. Po polsku „z Polski”, „w Polsce” i „Polska” to trzy różne końcówki, po hiszpańsku zawsze Polonia. Uwaga na pułapkę: Soy de Polonia z de, nigdy ✗ Soy en Polonia.
Polskie miasta po hiszpańsku. Kilka ma własne hiszpańskie nazwy: Varsovia (Warszawa), Cracovia (Kraków). Reszta zwykle traci ogonki: Lodz, Gdansk, Poznan. Jeśli powiesz „Łódź” po polsku, Hiszpan usłyszy coś w rodzaju „łucz” i grzecznie pokiwa głową. Bezpieczniej dodać: Es una ciudad en el centro de Polonia.
Dialog 1 — En la academia
Kasia i Marek zapisali się na wieczorowy kurs hiszpańskiego w szkole językowej, czyli academia, na rogu ich ulicy. Uczy Lucía Romero, trzydzieści jeden lat, cierpliwość anioła. W grupie są też Olga z Ukrainy i Pierre z Francji.
Wpadka Marka: Soy polaca powie o sobie Kasia, ale nie Marek. Narodowość zachowuje się jak przymiotnik i zgadza się z płcią osoby: mężczyzna to polaco, kobieta polaca. Marek, mówiąc Soy polaca, ogłosił całej grupie, że jest Polką. Lucía poprawiła go z uśmiechem. Pierre nie poprawiał, bo się śmiał.
Gramatyka: zaimki i czasownik ser
Hiszpański ma dwa czasowniki „być”: ser i estar. Na razie poznajesz pierwszy. Ser mówi, kim lub czym ktoś jest: imię, pochodzenie, narodowość, zawód. Estar poznasz w lekcji 7, a różnicę między nimi wyćwiczymy w lekcji 8. Na razie spokojnie: wszystko z tej lekcji to ser.
| Zaimek | ser (być) | polski |
|---|---|---|
| yo | soy | ja jestem |
| tú | eres | ty jesteś |
| él / ella / usted | es | on / ona jest; pan / pani jest |
| nosotros / nosotras | somos | my jesteśmy |
| vosotros / vosotras | sois | wy jesteście |
| ellos / ellas / ustedes | son | oni / one są; państwo są |
Liczba mnoga ma rodzaj. Nosotras, vosotras i ellas mówi się wyłącznie o grupie samych kobiet. Wystarczy jeden mężczyzna w grupie i wraca forma męska: Kasia i Zosia to ellas, ale Kasia, Zosia i Marek to już ellos. Tak samo jak polskie „one” i „oni”. A gdy do Kasi i Zosi dołącza suczka Chispa? Dalej ellas, bo Chispa to la perra. Gramatyka nie pyta o gatunek, tylko o rodzaj.
Vosotros czy ustedes? Do grupy kolegów, rodziny czy dzieci mówisz vosotros: ¿De dónde sois? Do grupy osób, z którymi jesteś na „pan/pani”, mówisz ustedes, z czasownikiem w trzeciej osobie liczby mnogiej: ¿De dónde son ustedes?, czyli „skąd są państwo?”. Tak jak usted łączy się z es, tak ustedes łączy się z son.
Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej vosotros praktycznie nie istnieje. Tam do każdej grupy mówi się ustedes, także do własnych dzieci. Gdy w serialu z Meksyku usłyszysz ustedes son skierowane do przyjaciół, to nie błąd. W Hiszpanii używa się obu form i tak uczymy w tym kursie.
Pozostałe czasowniki są regularne i poznasz je dokładnie w lekcji 5. Żeby już teraz powiedzieć, jakim językiem mówisz, wystarczy Ci wzór hablar (mówić). Końcówka mówi, kto mówi, więc zaimek możesz opuścić:
| Osoba | hablar | polski |
|---|---|---|
| yo | hablo | mówię |
| tú | hablas | mówisz |
| él / ella / usted | habla | mówi |
| nosotros / nosotras | hablamos | mówimy |
| vosotros / vosotras | habláis | mówicie |
| ellos / ellas / ustedes | hablan | mówią |
Przeczenie: no, también, tampoco
Tu hiszpański jest dla Polaka bardzo wygodny. Przeczenie no stoi przed czasownikiem, dokładnie tam, gdzie polskie „nie”.
| Zdanie | Przeczenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| Hablo alemán. | No hablo alemán. | Nie mówię po niemiecku. |
| Soy francés. | No soy francés. | Nie jestem Francuzem. |
| ¿Eres de Madrid? | No, no soy de Madrid. | Nie, nie jestem z Madrytu. |
| Entiendo todo. | No entiendo nada. | Nic nie rozumiem. |
Zwróć uwagę na dwa „no” w odpowiedzi: pierwsze to „nie” jako odpowiedź na pytanie, drugie przeczy czasownikowi. No, no soy de Madrid. Brzmi jak jąkanie, ale jest w pełni poprawne i bardzo naturalne. A podwójne przeczenie, którego angielski nie lubi, działa jak po polsku: No entiendo nada, dosłownie „nie rozumiem nic”.
También i tampoco. „Też” w zdaniu twierdzącym to también: Hablo inglés. —Yo también. W zdaniu przeczącym „też nie” to jedno słowo: tampoco. No hablo alemán. —Yo tampoco. Polski odruch podpowiada ✗ Yo también no, a to błąd, który Hiszpan od razu usłyszy.
Języki i narodowości
Inaczej niż w angielskim, a tak samo jak po polsku, języki i narodowości piszemy małą literą: español, polaco, inglés. Wielką literą pisze się tylko nazwę kraju. Nazwa języka to zwykle męska forma narodowości. Na każdy kraj przypadają więc dwie formy:
| Kraj | On; język | Ona |
|---|---|---|
| Polonia | polaco | polaca |
| España | español | española |
| Alemania | alemán | alemana |
| Francia | francés | francesa |
| Inglaterra | inglés | inglesa |
| Italia | italiano | italiana |
| Ucrania | ucraniano | ucraniana |
| Rumanía | rumano | rumana |
Gdzie się podziała kreska? alemán ma kreskę, a alemana już nie. To nie kaprys, tylko reguła akcentu z lekcji 1. a-le-MÁN kończy się na n, więc bez kreski byłoby „aLEman”. a-le-MA-na kończy się na samogłoskę i akcent na przedostatniej sylabie jest zwyczajny, więc kreska jest niepotrzebna. Tak samo francés, francesa i inglés, inglesa.
O języku mówisz bez rodzajnika po czasowniku hablar: Hablo polaco y un poco de español. Zwróć uwagę na un poco de, czyli „trochę”. W innych zdaniach język ma rodzajnik el: El español es fácil. Ale to już temat na lekcję 4.
Ciekawostka: język, którego się uczysz, ma w Hiszpanii dwie nazwy: español i castellano, czyli „kastylijski”. Konstytucja nazywa go castellano, bo w Hiszpanii są też inne języki urzędowe w swoich regionach: catalán w Katalonii, valenciano we Wspólnocie Walenckiej, gallego w Galicji i euskera w Kraju Basków. Jeśli Zosia przyniesie ze szkoły zeszyt po walencku, to nie pomyłka, tylko drugi język w jej szkole.
Wymowa: nazwy krajów i narodowości
Nazwy krajów to dobra powtórka z lekcji 1. Sprawdź, czy przeczytasz je poprawnie, zanim klikniesz w nagranie w słowniczku.
| Zapis | Wymowa | Przykład |
|---|---|---|
| ci, ce | angielskie th, nie polskie „c” | Francia, francés, Grecia |
| rr, r na początku | długie, wibrujące „rrr” | Inglaterra, Rumanía |
| j, ge | mocne „ch” | Bélgica, extranjero |
| ñ | polskie „ń” | España, español |
| ue | dwie samogłoski czytane razem, jak w polskim „łe” | Suecia, Marruecos |
| -ía | kreska rozdziela sylaby: „i-a”, nie „ja” | Rumanía, Turquía |
Kreska nad í rozdziela sylaby. W Alemania końcówkę -nia czytasz jako jedną sylabę: „a-le-MA-nja”. W Rumanía kreska nad í mówi: tu jest akcent i nowa sylaba, czyli „ru-ma-NI-a”. Dlatego Polonia to „po-LO-nja”, a Turquía to „tur-KI-a”.
Ciekawostka: México pisze się przez x, ale czyta przez „ch”: „MEchiko”. To pamiątka po dawnej pisowni. Kto powie „meksiko”, zostanie zrozumiany, ale Meksykanin się skrzywi. A extranjero (cudzoziemiec) czytasz już normalnie: „ekstranchero”.
Dialog 2 — En el ascensor
Javi, czyli Javier, ma dwadzieścia cztery lata, studiuje i mieszka w mieszkaniu obok Kowalczyków. Mówi bardzo szybko i bardzo potocznie. W kolejnych lekcjach pomoże Markowi w urzędach. Na razie spotykają się w windzie, a winda w starej kamienicy w Ruzafie jedzie bardzo, bardzo powoli.
Potoczny hiszpański Javiego. ¿Qué pasa? to swobodne „co tam?”, a nie pytanie, czy coś się stało. Tío znaczy dosłownie „wujek”, ale wśród młodych to „stary”, „ziomek”. Guay to „super”, a tranqui, skrót od tranquilo, to „spoko”. Słuchaj tych słów, ale do szefa i do Doñi Carmen ich nie używaj. Zwróć też uwagę na perdona: tak przepraszasz kogoś, z kim jesteś na „ty”. Do osoby, której mówisz usted, powiesz perdone.
Ciekawostka: skąd zdziwienie Javiego? Słowo caso znaczy i „przypadek” (także gramatyczny), i „sprawa”, na przykład kryminalna. Dla Hiszpana, w którego języku rzeczowniki się nie odmieniają, „siedem przypadków” brzmi więc jak siedem śledztw. Polski ma ich siedem, a hiszpański rzeczownik nie zmienia końcówek wcale. To jedna z tych wiadomości, które naprawdę poprawiają humor uczącemu się.
Czytanka: Un edificio, muchos idiomas
Słownictwo lekcji 2
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Odmiana ser: soy, eres, es, somos, sois, son. Usted idzie z es, ustedes z son.
- Zaimki w liczbie mnogiej mają rodzaj: nosotras, vosotras, ellas tylko dla samych kobiet. Do kolegów vosotros, do „państwa” ustedes.
- Przeczenie no stoi przed czasownikiem: No hablo alemán. „Ja też nie” to yo tampoco.
- Pochodzenie z de, mieszkanie z en: Soy de Polonia, pero vivo en España.
- Języki i narodowości małą literą i z rodzajem: polaco, polaca; alemán, alemana. Kreska znika w formie żeńskiej.
- Wymowa: Rumanía to „ru-ma-NI-a”, a Alemania to „a-le-MA-nja”.
W następnej lekcji: liczby, wiek i numer telefonu, czyli wszystko, o co zapytają Cię w urzędzie przy wyrabianiu NIE. Paco twierdzi, że policzy do stu szybciej niż Marek do dziesięciu. Sprawdzimy.
