Zanim zaczniemy: dlaczego liczby są pierwsze
Możesz jeszcze nie umieć opowiedzieć o swojej rodzinie i przeżyjesz. Ale gdy urzędniczka zapyta o numer NIE, pani w przychodni o wiek dziecka, a kelner w barze na plaży powie son veintitrés con cincuenta, liczby przestają być ćwiczeniem i stają się warunkiem załatwienia sprawy.
Dobra wiadomość: hiszpańskie liczebniki są posłuszne. Mówi się je w tej samej kolejności co po polsku, najpierw dziesiątki, potem jedności: treinta y cuatro to „trzydzieści i cztery”. Nikt niczego nie odwraca, jak w niemieckim. Trudności są dwie: wymowa (c i z to angielskie th, więc cinco nie brzmi jak polskie „cinko”) oraz kilka liczb, które brzmią podobnie. Szybko mówiący Hiszpan potrafi z sesenta i setenta zrobić prawie to samo słowo.
Liczby od 0 do 20
Do szesnastu każdą liczbę trzeba po prostu znać. Od once do quince końcówka -ce działa jak polskie „-naście”: once, doce, trece, catorce, quince. Od szesnastu do dziewiętnastu liczba powstaje z „dziesięć i…”, zapisanego razem: dieciséis (dosłownie „dziesięć i sześć”), diecisiete, dieciocho, diecinueve.
Pułapki wymowy. cero, cinco, once, doce, trece, catorce i quince mają w środku albo na początku dźwięk angielskiego th. Once (11) to „onθe”, a nie angielskie one. Siete (7) ma dwie sylaby z „ie”: „sjete”, nie „sjedem”. A seis (6) to „sejs”, jedna sylaba.
Uno, un czy una? Licząc, mówisz uno. Przed rzeczownikiem męskim liczba skraca się do un: un año (jeden rok), a przed żeńskim zmienia się w una: una hija (jedna córka). To samo dzieje się w liczbach złożonych: veintiún años, treinta y una personas. Rodzajnikom przyjrzymy się w lekcji 4.
Dziesiątki i liczby złożone
Dziesiątki od trzydziestu kończą się na -enta: treinta, cuarenta, cincuenta, sesenta, setenta, ochenta, noventa. Liczby złożone budujesz jak po polsku: dziesiątka + y + jedność. Jest tylko jeden haczyk w zapisie: do 29 piszemy razem, od 31 osobno.
| Liczba | Hiszpański | Uwaga |
|---|---|---|
| 21 | veintiuno | razem: veinte traci e, dochodzi i |
| 22 | veintidós | razem i z kreską |
| 23 | veintitrés | razem i z kreską |
| 26 | veintiséis | razem i z kreską |
| 31 | treinta y uno | od 31 trzy słowa |
| 45 | cuarenta y cinco | |
| 67 | sesenta y siete | sesenta: 60 |
| 78 | setenta y ocho | setenta: 70, z „t” jak w siete |
| 99 | noventa y nueve | |
| 100 | cien | sto, zawsze bez „jeden” |
Sesenta czy setenta? To najczęstsza pomyłka przy dyktowaniu numerów. Trik: sesenta (60) ma w środku s jak seis, a setenta (70) ma t jak siete. Podobnie nueve (9), ale noventa (90), i cinco (5), ale cincuenta (50). Przy ważnym numerze nie krępuj się dopytać: ¿Sesenta o setenta?
Kreski w liczbach. Liczby 16–29 piszemy razem, a kilka z nich dostaje kreskę, bo kończą się akcentowaną sylabą: dieciséis, veintidós, veintitrés, veintiséis. W ćwiczeniach kursu przyjmujemy też zapis bez kreski (na polskiej klawiaturze trudno ją postawić) i pokazujemy wtedy wersję poprawną. W urzędzie i w umowie pisz z kreską.
Gramatyka: tener (mieć) i wiek
Czasownik tener jest po ser drugim czasownikiem, którego potrzebujesz od razu. Jest nieregularny: w środku pojawia się ie, a forma z yo ma dodatkowe g.
| Zaimek | tener | polski |
|---|---|---|
| yo | tengo | ja mam |
| tú | tienes | ty masz |
| él / ella / usted | tiene | on / ona ma; pan / pani ma |
| nosotros / nosotras | tenemos | my mamy |
| vosotros / vosotras | tenéis | wy macie |
| ellos / ellas / ustedes | tienen | oni mają; państwo mają |
Wiek „się ma”, tak jak po polsku. Tengo treinta y seis años to dokładnie „mam trzydzieści sześć lat”. Kto uczył się angielskiego albo niemieckiego, ma odruch, żeby wiekiem „być”, ale tu ✗ Soy treinta y seis to błąd. Pytanie brzmi ¿Cuántos años tienes?, dosłownie „ile lat masz?”, a do pana lub pani ¿Cuántos años tiene usted? Jeden rok to un año, więcej to años.
Wpadka Marka: w SMS-ie do Paco Marek napisał, że Zosia tiene nueve anos. Bez tyldy. Problem w tym, że año to „rok”, a ano to… część ciała, o której nie rozmawia się przy stole. Paco odpisał trzema emotkami płaczu ze śmiechu i jednym słowem: «Eñe, Marcos. EÑE.» Od tej pory Marek ma w telefonie hiszpańską klawiaturę.
Tener przydaje się też tam, gdzie po polsku też „mamy”: Tengo dos hijos (mam dwoje dzieci), No tengo NIE todavía (nie mam jeszcze NIE), ¿Tienes móvil español? (masz hiszpańską komórkę?). W kolejnych lekcjach zobaczysz, że Hiszpanie „mają” także głód, pragnienie, zimno i rację (tengo hambre: „jestem głodny”). Ale to później.
Dialog 1 — En la Oficina de Extranjería
NIE, czyli Número de Identidad de Extranjero, to numer identyfikacyjny cudzoziemca. Składa się z litery, siedmiu cyfr i jeszcze jednej litery, na przykład Y1234567L. Obywatel Unii, który zostaje w Hiszpanii na dłużej, rejestruje się w rejestrze cudzoziemców i dostaje zaświadczenie z tym numerem. Bez NIE trudno podpisać umowę o pracę, otworzyć konto czy wynająć mieszkanie. Do urzędu idzie się zwykle po wcześniejszym umówieniu wizyty przez internet, czyli z cita previa. Szczegóły procedur bywają różne w różnych miastach i z czasem się zmieniają, więc zawsze sprawdzaj aktualne informacje na stronie urzędu.
Narodowość: polaca. Tym razem dobrze! W formularzu słowo nacionalidad jest rodzaju żeńskiego, więc przy nim stoi forma żeńska: nacionalidad polaca, także u mężczyzny. Marek mówi o sobie Soy polaco, ale w rubryce „narodowość” wpisuje polaca. Lucía byłaby dumna.
Ciekawostka: każdy Hiszpan ma dwa nazwiska: pierwsze po ojcu, drugie po matce, na przykład Francisco Martínez García. Kobieta po ślubie nie zmienia nazwisk. W urzędzie zawsze pada pytanie o primer apellido i segundo apellido, a cudzoziemiec z jednym nazwiskiem budzi lekkie zdziwienie. Spokojnie: rubrykę na drugie nazwisko zostawiasz pustą. Od kilku lat rodzice mogą też sami zdecydować, które nazwisko dziecko dostanie jako pierwsze.
Numer telefonu, adres i e-mail
Hiszpański numer komórkowy ma dziewięć cyfr i zaczyna się od 6 albo 7: 612 34 56 78. Numery stacjonarne zaczynają się od 9, w prowincji Walencja od 96. Hiszpanie dyktują numer w grupach: najpierw trzy cyfry pojedynczo, potem pary jako liczby, na przykład seis, uno, dos, treinta y cuatro, cincuenta y seis, setenta y ocho. Jedni mówią grupami po trzy, inni po dwie, a niektórzy cyfra po cyfrze. Numer alarmowy to, jak w całej Unii, 112: uno, uno, dos.
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| ¿Cuál es tu número de móvil? | Es el seis, uno, dos, treinta y cuatro, cincuenta y seis, setenta y ocho. |
| ¿Cuál es tu dirección? | Calle de Sueca, número doce, tercero B. |
| ¿Cuál es el código postal? | Cuatro, seis, cero, cero, cinco. |
| ¿Cuál es tu correo electrónico? | marek punto kowalczyk arroba correo punto com. |
Jak czytać hiszpański adres. Najpierw ulica, potem numer budynku, potem piętro i drzwi: C/ Sueca, 12, 3.º B czytasz calle Sueca, número doce, tercero B. Skrót C/ to calle (ulica), a 3.º to tercero, czyli trzecie piętro. Liczebniki porządkowe poznasz dokładnie później. Kod pocztowy ma pięć cyfr, a w prowincji Walencja zaczyna się od 46. „Małpa” w adresie e-mail to arroba, a kropka to punto.
¿Cuál es…?, nie ¿Qué es…? Pytając o numer, adres czy nazwisko, Hiszpan mówi ¿Cuál es tu número?, dosłownie „który jest twoim numerem?”. Pytanie ¿Qué es tu número? brzmi jak „czym jest twój numer?”, czyli prośba o definicję.
Dialog 2 — ¿Cuál es tu número?
Paco zakłada grupę w komunikatorze dla całej brygady. Marek musi mu podać swój nowy hiszpański numer. I wiek, bo Paco o wszystko pyta.
Tak działa ta pułapka na żywo. Marek powiedział setenta, a Paco usłyszał sesenta. Przy dyktowaniu numeru zawsze powtarzaj go na głos i pytaj ¿Vale? albo ¿Es correcto?. Hiszpan zrobi to samo. A jeśli coś nie pasuje, wystarczy krótkie No, setenta. Con te.
Czytanka: Papeles y números
Empadronamiento albo krótko padrón to wpis do rejestru mieszkańców w urzędzie miasta, czyli w ayuntamiento. Potwierdza, gdzie mieszkasz, i jest potrzebny przy wielu sprawach, na przykład przy zapisie dziecka do szkoły czy do lekarza rodzinnego. Javi obiecał pomóc Kowalczykom w kolejnych lekcjach.
Słownictwo lekcji 3
Trzy słowa, które Polak łatwo myli: el número to numer i liczba, la cifra to cyfra (un número de nueve cifras), a la edad to wiek. Na ulotkach zobaczysz też skrót n.º, czyli número.
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Kolejność jak po polsku: treinta y cuatro to 34. Do 29 razem (veintidós), od 31 osobno z y (treinta y uno).
- Trudniejsze liczby: once, doce, quince z angielskim th; sesenta (60) przez s, setenta (70) przez t; noventa (90) przez o; 100 to cien.
- tener: tengo, tienes, tiene, tenemos, tenéis, tienen. Wiek z tener, jak po polsku: Tengo treinta y seis años. I zawsze z ñ!
- Un i una: un año, una hija, veintiún años.
- Komórka ma dziewięć cyfr i zaczyna się od 6 albo 7. Kod pocztowy ma pięć cyfr. O numer pytasz ¿Cuál es tu número?
- NIE to numer cudzoziemca: litera, siedem cyfr i litera. Hiszpanie mają dwa nazwiska, Ty możesz mieć jedno.
W następnej lekcji: rodzina i rodzajniki el, la, los, las, czyli pierwszy prawdziwy próg hiszpańskiej gramatyki. A także odwiedziny babci Haliny, która przyjeżdża z walizką kiełbasy.
