W pierwszym tygodniu w Walencji Marek zamówił w barze „cerweza”, z polskim „c”, czyli „ts” na początku. Kelner uprzejmie upewnił się, czy chodzi mu o cerveza, a dziewięcioletnia Zosia westchnęła: ¡Papá, qué vergüenza! Tymczasem wystarczyło zapamiętać jedno: w Hiszpanii ce i ci wymawia się z językiem między zębami, jak angielskie th w słowie think.
Dobra wiadomość dla Polaka: hiszpański jest bardzo regularny. Pięć samogłosek brzmi niemal jak polskie a, e, i, o, u, nie ma samogłosek długich ani „połykanych”, a zapis prawie zawsze mówi, jak czytać. Trudnych miejsc jest kilka i wszystkie da się opanować. Zaczynamy od nich w bezpłatnej lekcji 1, a całą wymowę porządkuje lekcja 50.
Sześć liter w pigułce
J oraz g przed e i i: polskie „ch”, tylko mocniej
Hiszpańskie j brzmi bardzo podobnie do polskiego „ch” w słowie „chata”. W Hiszpanii wymawia się je często mocniej, głębiej w gardle. Tak samo brzmi g przed e i i.
- jamón [xaˈmon] – szynka,
- trabajo [tɾaˈβaxo] – praca,
- gente [ˈxente] – ludzie,
- ajo [ˈaxo] – czosnek,
- Gijón, Jerez – nazwy miast z tym samym dźwiękiem.
Przed a, o, u i przed spółgłoską g brzmi jak polskie „g”: gato, gracias. Żeby zachować twarde „g” przed e i i, pisze się gu, a u jest wtedy nieme: guerra, guitarra. Jeśli to u ma się jednak czytać, dostaje dwie kropki: pingüino, vergüenza.
Ll i y: zwykle po prostu „j”
Stare podręczniki uczą, że ll to coś jak „lj”. W praktyce zdecydowana większość Hiszpanów wymawia ll i y tak samo, jak polskie „j”, czasem nieco mocniej, prawie jak miękkie „dź”. Zjawisko ma nawet swoją nazwę: yeísmo.
- calle – ulica,
- llave – klucz,
- paella – paella,
- yo – ja,
- playa – plaża.
Polacy często czytają paella jak „paela”. Hiszpanie mówią mniej więcej „paeja”. Walencjanie dodadzą przy tym, że paella to nie „takie risotto”. Marek przekonał się o tym przy pierwszym obiedzie u Paco, który na to porównanie odłożył łyżkę i długo milczał.
R i rr: jedno uderzenie albo warkot
Polskie „r” jest bliskie hiszpańskiemu pojedynczemu r w środku słowa: jedno krótkie uderzenie języka (pero – ale, caro – drogi). Podwójne rr to długie, wibrujące „rrr”, jak u kogoś, kto naśladuje silnik motocykla. Tak samo wymawia się r na początku słowa (rojo, Roma, restaurante) oraz po n, l i s (Enrique, alrededor, Israel).
| Pojedyncze r | Podwójne rr |
|---|---|
| pero – ale | perro – pies |
| caro – drogi | carro – wózek |
| coro – chór | corro – biegnę |
Ta różnica naprawdę zmienia sens zdania. Doña Carmen do dziś opowiada sąsiadkom, jak Marek powiedział jej z uśmiechem: Su pero es muy bonito. Czyli: „Pani ale jest bardzo ładne”. Chispa nic nie zrozumiała, ale na wszelki wypadek pomerdała ogonem.
C i z: język między zębami (distinción)
W środkowej i północnej Hiszpanii, także w Madrycie i Walencji, z oraz c przed e i i wymawia się jak angielskie th w think: czubek języka lekko między zębami. To tak zwana distinción, bo ten dźwięk odróżnia się od zwykłego „s”.
- cerveza [θeɾˈβeθa] – piwo,
- gracias [ˈɡɾaθjas] – dziękuję,
- zapato [θaˈpato] – but,
- cine [ˈθine] – kino,
- Valencia [baˈlenθja] – Walencja.
Przed a, o, u litera c to zwykłe „k”: casa, cosa, Cuenca. Dźwięk „k” przed e i i zapisuje się qu, znów z niemym u: queso, aquí. Polskie „cz” Hiszpan pisze jako ch: churros, noche, mucho.
W dużej części Andaluzji, na Wyspach Kanaryjskich i w całej Ameryce Łacińskiej c i z czyta się jak zwykłe „s”: gracias brzmi tam „grasias”. To seseo i jest całkowicie poprawne. Nasz kurs uczy distinción, bo tak mówi się w Walencji i Madrycie, ale „grasias” zrozumie każdy. Popularna opowieść o królu, który seplenił, a dwór go naśladował, to tylko legenda.
H, b i v, ñ, d
- H jest nieme. hola to „ola”, hotel to „otel”, ahora to „aora”. Hiszpańskie h po prostu się pomija.
- B i v brzmią tak samo. vino i bien zaczynają się od tego samego dźwięku, a w środku słowa jest on bardzo miękki, wargi ledwie się stykają (Sevilla, la vaca). Polskie „w” w vino od razu zdradza obcokrajowca.
- Ñ to polskie „ń”. España, mañana, año – tu Polak ma łatwo. Uważaj tylko, żeby tylda nie zgubiła się w piśmie: año to rok, a bez tyldy wychodzi słowo z zupełnie innej, anatomicznej dziedziny. Zosia pisze więc ¡Feliz año nuevo! zawsze bardzo starannie.
- D między samogłoskami i na końcu jest bardzo miękkie, bliskie angielskiemu th w this: cansado, usted, Madrid. W szybkiej mowie końcowe d często prawie znika.
Akcent: gdzie pada i co znaczy kreska
Zasada jest prosta i warto ją znać od pierwszego dnia:
- Słowa zakończone na samogłoskę, n lub s mają akcent na przedostatniej sylabie: casa, hablan, lunes.
- Pozostałe mają akcent na ostatniej: hablar, Madrid, español.
- Wszystko, co łamie te dwie reguły, dostaje kreskę: café, teléfono, árbol, canción.
Kreska potrafi zmienić znaczenie: hablo (mówię) i habló (powiedział, mówił). Klasyczny przykład to trójka término (termin), termino (kończę) i terminó (skończył). Polski nawyk akcentu na przedostatniej często pomaga, ale nie zawsze: teléfono ma akcent na „le”, a nie na „fo”.
W pytaniach bez słowa pytającego decyduje melodia, która idzie w górę: ¿Tienes hambre? Na piśmie pomaga odwrócony znak zapytania na początku zdania.
Typowe błędy Polaków
- Polskie „w” w vino i Valencia. Mów „b”, miękko.
- „Ts” w cerveza i gracias. W Hiszpanii th, a w razie wątpliwości „s”. Nigdy polskie „c”.
- „Paela” i „kalle”. ll czytamy jak „j”.
- Wymawianie h. hotel po hiszpańsku nie ma w sobie żadnego „h”.
- Jedno r zamiast warkotu. pero i perro to dwa różne słowa.
- Akcent po polsku. teléfono, médico, música – kreska pokazuje, gdzie dać nacisk.
Wybierz jedno słowo i powtarzaj je z nagraniem, aż przestaniesz słyszeć różnicę. Potem nagraj siebie telefonem. Dwie minuty dziennie dają więcej niż pół godziny raz w miesiącu.
Ćwiczenie na dziś
Przeczytaj na głos te zdania, a potem porównaj z nagraniami pojedynczych słów w słowniku kursu:
- Quiero una cerveza y una ración de jamón, por favor.
- El perro de Doña Carmen se llama Chispa.
- Vivimos en una calle cerca de la playa.
- ¡Hola! ¿Hablas español? Un poco, gracias.
Tłumaczenie: Poproszę piwo i porcję szynki. – Pies Doñi Carmen nazywa się Chispa. – Mieszkamy przy ulicy blisko plaży. – Cześć! Mówisz po hiszpańsku? Trochę, dzięki.
Przećwicz to w kursie — cztery pierwsze lekcje za darmo
Hiszpański w głowie prowadzi od A1 do B2 w 80 lekcjach: hiszpański z Hiszpanii, każde słowo i zdanie z nagraniem lektora, ćwiczenia sprawdzają się same. Lekcje 1–4 i pierwszy test są bezpłatne. 12 miesięcy dostępu do całej platformy (kurs i wszystkie moduły): 150 zł / 34 € jednorazowo, bez automatycznego odnawiania — przedłużasz tylko, jeśli chcesz. Albo wszystko na zawsze: 300 zł / 69 €. Nic nie odnawia się samo, nie zapisujemy karty.
Zacznij lekcję 1 za darmoZobacz oba planyNajczęstsze pytania
Jak wymawia się hiszpańskie j?
Podobnie do polskiego ch w słowie „chata”, tylko często mocniej i głębiej w gardle. Tak samo brzmi g przed e oraz i, na przykład w słowie gente.
Czy ll to „lj”, czy „j”?
Większość Hiszpanów wymawia ll tak samo jak y, czyli jak polskie j, czasem nieco mocniej. Wymowa „lj” przetrwała tylko w niektórych regionach i u części starszych osób.
Czy trzeba mówić c i z z językiem między zębami?
W środkowej i północnej Hiszpanii tak – to distinción. W Andaluzji, na Kanarach i w Ameryce Łacińskiej mówi się „s” (seseo) i to też jest poprawne. Nie używaj tylko polskiego „c”.
Czym różni się r od rr?
Pojedyncze r w środku słowa to jedno uderzenie języka, jak polskie r. Podwójne rr oraz r na początku słowa to długie, wibrujące „rrr”. Para pero i perro pokazuje, że to zmienia znaczenie.
Czy b i v brzmią w hiszpańskim inaczej?
Nie. Obie litery wymawia się tak samo, na początku jak polskie b, a między samogłoskami bardzo miękko. Polskie „w” w słowie vino brzmi obco.