Zakres materiału — poziom A1
Zakres materiału — poziom A2
Zakres materiału — poziom B1
Zakres materiału — poziom B2
Na B2 nie przybywa wiele nowych reguł — przybywa precyzji. Dlatego ta część mapy jest poukładana nie według części mowy, tylko według tego, co się nimi robi: skraca zdania, stopniuje pewność, buduje tekst i dobiera rejestr.
Wymowa i akcent
Hiszpańska pisownia jest bardzo regularna: kto zna kilkanaście reguł, przeczyta każde słowo, nawet nie wiedząc, co znaczy. Kłopot sprawia tylko kilka liter, które polskie oko czyta po swojemu. Każde hasło w kursie ma nagranie w wymowie z Hiszpanii.
| Zapis | Czyta się | Przykład |
|---|---|---|
| c przed e, i; z | [θ] — jak angielskie „th” w think, język między zębami (tzw. distinción) | cena, cinco, zapato |
| c przed a, o, u; qu | „k”; w qu przed e, i litera u jest niema | casa, queso, quiero |
| j; g przed e, i | „ch”, mocniejsze i bardziej gardłowe niż polskie | jamón, gente, ajo |
| g przed a, o, u; gu | „g”; w gu przed e, i litera u jest niema, a gü czyta się „gu” | gato, guerra, pingüino |
| h | niema, zawsze | hola, hotel, ahora |
| ll, y | w większości Hiszpanii jak polskie „j” | llamar, calle, yo |
| ñ | „ń” | España, mañana |
| ch | „cz” | churros, mucho |
| r i rr | pojedyncze r w środku słowa: jedno uderzenie języka; rr oraz r na początku słowa: długi warkot | pero, perro, rojo |
| v | tak samo jak b — nie ma polskiego „w” | vino, vale, Valencia |
| x | zwykle „ks” | taxi, examen |
Akcent wyrazowy ma trzy reguły. Słowo zakończone samogłoską, -n albo -s ma akcent na przedostatniej sylabie: casa, hablan, lunes. Słowo zakończone inną spółgłoską — na ostatniej: hablar, ciudad, español. Każdy wyjątek dostaje kreskę: café, está, árbol, teléfono. Kreska nie zmienia brzmienia samogłoski, tylko pokazuje akcent — i czasem odróżnia dwa słowa: sí (tak) i si (jeśli), tú (ty) i tu (twój), él (on) i el, más (więcej), sé (wiem) i se. Zosia pilnuje kresek u taty od pierwszego dnia: papá to tata, a papa to ziemniak (w Hiszpanii częściej patata).
Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej i na Wyspach Kanaryjskich c i z wymawia się jak „s” (seseo). W kursie uczymy wymowy z Hiszpanii, ale „s” też wszyscy zrozumieją. W kursie: lekcja 1 „¡Hola! ¿Qué tal?” i lekcja 50 „La pronunciación”.
Rzeczownik, rodzajnik i przymiotnik
Rodzajniki
| określony (ten konkretny) | nieokreślony (jakiś) | |
|---|---|---|
| męski, l. poj. | el piso | un piso |
| żeński, l. poj. | la casa | una casa |
| męski, l. mn. | los pisos | unos pisos |
| żeński, l. mn. | las casas | unas casas |
Rodzajnik określony stoi także przy rzeczach ogólnych, o których po polsku mówimy „gołym” słowem: Me gusta el café. Los perros son simpáticos. Odwrotnie przy zawodzie po ser: Marek es fontanero. — bez un. O kimś mówi się z rodzajnikiem (El señor Ruiz no contesta.), ale zwracając się do niego — bez (Buenos días, señor Ruiz.).
Zrosty: a + el daje al, a de + el daje del: Marek va al bar. Kasia sale del hotel. Z la, los, las nic się nie skleja: Voy a la playa.
Pułapka el agua. Rzeczowniki żeńskie zaczynające się od akcentowanego a- albo ha- biorą w liczbie pojedynczej el i un, żeby nie zderzyły się dwa „a”. Rodzaj zostaje żeński: el agua fría, el hambre, un aula pequeña, a w liczbie mnogiej wraca las aguas. Bez akcentu na a nic się nie zmienia: la amiga. W kursie: lekcja 4 „Mi familia” i lekcja 15 „Por la ciudad”.
Rodzaj rzeczownika — reguły i pułapki
| Końcówka | Rodzaj | Przykład |
|---|---|---|
| -o | zwykle męski | el libro, el vaso |
| -a | zwykle żeński | la casa, la playa |
| -ción, -sión, -dad, -tad, -tud | żeński, zawsze | la canción, la ciudad, la amistad, la juventud |
| -ma (słowa z greki) | męski | el problema, el tema, el idioma, el sistema |
| -e, spółgłoska | różnie — uczyć się z rodzajnikiem | el coche, la calle, el árbol, la flor |
Męskie mimo -a: el día, el mapa, el sofá, el planeta. Żeńskie mimo -o: la mano, la foto, la moto, la radio (trzy ostatnie to skróty od la fotografía, la motocicleta, la radiodifusión). Polski rodzaj nic nie podpowiada: la leche (mleko), la miel (miód), la nariz (nos), el árbol (drzewo). Paco ma na to teorię: ¡Hombre, la mano es femenina porque trabaja más! W kursie: lekcja 4 „Mi familia” i lekcja 14 „El cuerpo y la salud”.
Liczba mnoga
| Słowo kończy się na | Co dodajesz | Przykład |
|---|---|---|
| samogłoskę | -s | casa, casas; café, cafés |
| spółgłoskę | -es | ciudad, ciudades; tren, trenes |
| -z | z zmienia się w c: -ces | lápiz, lápices; vez, veces |
| nieakcentowane -s | nic, mówi rodzajnik | el lunes, los lunes; la crisis, las crisis |
Kreska pilnuje akcentu, więc czasem znika, a czasem się pojawia: canción, canciones; examen, exámenes; joven, jóvenes. Liczba mnoga męska obejmuje grupy mieszane: los padres to rodzice, a Tengo dos hermanos. może znaczyć brata i siostrę. Nazwiska się nie odmieniają: los Kowalczyk. W kursie: lekcja 4 „Mi familia” i lekcja 11 „Ropa y colores”.
Przymiotnik — zgoda i miejsce
| Typ | Męski | Żeński | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| na -o | el chico alto | la chica alta | los chicos altos, las chicas altas |
| na -e i większość na spółgłoskę | un piso grande | una casa grande | coches azules, casas verdes |
| narodowości na spółgłoskę | un amigo español | una amiga española | los turistas alemanes, las chicas inglesas |
Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie, także po ser i estar: Las paellas están buenísimas. Miejsce: zwykle po rzeczowniku — odwrotnie niż po polsku: un coche rojo, la comida española. Przed rzeczownikiem stoją liczebniki i słowa ilości (mucho, poco, otro) oraz kilka przymiotników, które wtedy się skracają: bueno i malo przed męskim w liczbie pojedynczej tracą -o (un buen día, ale una buena idea), grande przed każdym rzeczownikiem w liczbie pojedynczej daje gran i zmienia znaczenie: un hombre grande to duży mężczyzna, un gran hombre — wielki człowiek. Tak samo el primer piso, el tercer día. Doña Carmen o swoim psie: Chispa es un perro pequeño, pero un gran perro.
Muy czy mucho? Polskie „bardzo” ma dwa odpowiedniki: muy przed przymiotnikiem i przysłówkiem (muy caro, muy bien), mucho przy czasowniku i rzeczowniku (Trabajo mucho. Tengo mucho trabajo.). Stopniowanie: más caro que, menos caro que, tan caro como; nieregularne mejor, peor, mayor, menor; a gdy coś jest „bardzo, bardzo” — buenísimo. W kursie: lekcja 11 „Ropa y colores” i lekcja 25 „Más grande que”.
Zaimki: osobowe, dopełnienia i dzierżawcze
Zaimki osobowe — tú, usted, vosotros
| Po polsku | Zaimek | Czasownik hablar |
|---|---|---|
| ja | yo | hablo |
| ty | tú | hablas |
| on, ona | él, ella | habla |
| pan, pani | usted | habla |
| my | nosotros, nosotras | hablamos |
| wy | vosotros, vosotras | habláis |
| oni, one | ellos, ellas | hablan |
| państwo | ustedes | hablan |
W Hiszpanii na „ty” przechodzi się bardzo szybko: w pracy, z sąsiadami, w sklepie, z rówieśnikami. Usted zostaje dla urzędu, lekarza, wyraźnie starszych osób i sytuacji oficjalnych. Usted odmienia się jak „on” (¿Cómo está usted?), a ustedes — jak „oni”. Podmiot zwykle się opuszcza: Soy Marek. brzmi naturalnie, a Yo soy Marek. — z naciskiem, jakby ktoś twierdził, że Markiem jest on. Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej zamiast vosotros mówi się ustedes także do znajomych. W kursie: lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 55 „Hablar por hablar”.
Zaimki dopełnienia — lo, la, le, se lo
| Osoba | kogo? co? (bliższe) | komu? (dalsze) | zwrotny |
|---|---|---|---|
| yo | me | me | me |
| tú | te | te | te |
| él, ella, usted | lo, la | le | se |
| nosotros | nos | nos | nos |
| vosotros | os | os | os |
| ellos, ellas, ustedes | los, las | les | se |
Miejsce: przed odmienionym czasownikiem (Lo veo. Te quiero.), a doklejony na końcu bezokolicznika, gerundio i trybu rozkazującego twierdzącego: Voy a comprarlo. albo Lo voy a comprar.; Estoy leyéndolo.; ¡Cómpralo! Kolejność: najpierw „komu”, potem „co”: Me lo das. Gdy spotkają się le albo les z lo, la, los, las, to le zamienia się w se: Se lo doy. — nigdy le lo. ¿Le doy las llaves a Paco? Sí, dáselas.
Przy dopełnieniu dalszym Hiszpan mówi zaimek i rzeczownik, choć po polsku brzmi to jak powtórzenie: A Paco le doy un café. Le he dicho a Zosia que no. Tak samo, gdy dopełnienie stoi na początku: Las croquetas las ha hecho Doña Carmen. A gdy Kasia pyta o croquetas, Marek odpowiada uczciwie: Me las he comido. Ciekawostka: w Hiszpanii często słychać le zamiast lo o mężczyźnie (Le vi ayer., tzw. leísmo) — to dopuszczalne, ale w kursie uczymy Lo vi ayer. W kursie: lekcja 24 „Lo, la, le, se lo”.
Zaimki dzierżawcze
| Po polsku | Przed rzeczownikiem | Po rzeczowniku i samodzielnie |
|---|---|---|
| mój | mi, mis | mío, mía, míos, mías |
| twój | tu, tus | tuyo, tuya, tuyos, tuyas |
| jego, jej, pana, pani | su, sus | suyo, suya, suyos, suyas |
| nasz | nuestro, nuestra, nuestros, nuestras | tak samo |
| wasz | vuestro, vuestra, vuestros, vuestras | tak samo |
| ich, państwa | su, sus | suyo, suya, suyos, suyas |
Dzierżawczy dobiera się do osoby: Llamo a mi madre. Kasia llama a su madre. Su to „jego”, „jej”, „pana” i „ich” naraz — gdy robi się niejasno, mówi się la madre de Paco. Liczba dzierżawczego zależy od rzeczy, nie od właściciela: mis llaves, nuestra casa. Przy częściach ciała zamiast dzierżawczego jest rodzajnik: Me duele la cabeza. Me lavo las manos. Forma długa przydaje się przy kłótni o ostatniego churro: ¡Este churro es mío! W kursie: lekcja 4 „Mi familia”.
Ser i estar, hay, tener, gustar
Ser i estar — dwa razy „być”
| ser — kim i jaki jest | estar — gdzie i w jakim stanie |
|---|---|
| tożsamość, imię: Soy Marek. | położenie: Marek está en el trabajo. |
| zawód: Kasia es recepcionista. | samopoczucie: Estoy cansado. |
| pochodzenie: Somos de Polonia. | stan po zmianie: La puerta está abierta. |
| cecha, charakter: Paco es muy simpático. | wrażenie w tej chwili: La paella está buenísima. |
| godzina i dzień: Son las tres. Hoy es lunes. | czynność w toku: Estoy comiendo. |
| gdzie odbywa się wydarzenie: La fiesta es en casa de Paco. | położenie miasta: Valencia está en España. |
Es aburrido. — jest nudny; Está aburrido. — nudzi się. Es listo. — jest bystry; Está listo. — jest gotowy. Es malo. — jest zły; Está malo. — jest chory. Es rico. — jest bogaty; Está rico. — jest smaczne. Polak myśli „to tylko być” i wybiera na chybił trafił — a pytanie brzmi: czym coś jest czy jak się teraz ma? Paco es simpático, pero hoy está de mal humor. W kursie: lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 8 „Ser o estar”.
Hay czy está
| Forma | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| hay | czy coś w ogóle jest; nowa informacja; z un, una, liczebnikiem, mucho albo bez rodzajnika | Hay un bar en la esquina. En la nevera hay cerveza, pero no hay leche. |
| está, están | gdzie jest rzecz konkretna, już znana; z el, la, imieniem, dzierżawczym | El bar está en la esquina. ¿Dónde está Chispa? Está debajo de la mesa. |
Hay ma jedną formę dla liczby pojedynczej i mnogiej: Hay dos farmacias cerca. W przeszłości: había, hubo, ha habido. Hay que + bezokolicznik znaczy „trzeba”: Hay que pedir cita previa. W kursie: lekcja 7 „Mi casa” i lekcja 27 „En el trabajo”.
Tener — mam głód i mam lat
| Po polsku | Po hiszpańsku |
|---|---|
| Mam 36 lat. | Tengo treinta y seis años. |
| Jestem głodny. | Tengo hambre. |
| Chce mi się pić. | Tengo sed. |
| Zimno mi. Gorąco mi. | Tengo frío. Tengo calor. |
| Boję się. | Tengo miedo. |
| Spieszę się. | Tengo prisa. |
| Chce mi się spać. | Tengo sueño. |
| Masz rację. | Tienes razón. |
| Muszę pracować. | Tengo que trabajar. |
Polak mówi „jestem głodny”, Hiszpan „mam głód”. Skoro to rzeczownik, „bardzo” to mucho albo mucha, nie muy: Tengo mucha hambre. Tengo mucho frío. O pogodzie mówi się Hace calor., o sobie Tengo calor., a o rzeczy La sopa está caliente. Odmiana: tengo, tienes, tiene, tenemos, tenéis, tienen. Babcia Halina o 21:45: ¡Tengo hambre desde las siete! W kursie: lekcja 3 „Los números”, lekcja 13 „El tiempo y las estaciones” i lekcja 27 „En el trabajo”.
Gustar i czasowniki podobne
| Komu | Jedna rzecz, czynność | Wiele rzeczy |
|---|---|---|
| mnie | Me gusta el café. | Me gustan los perros. |
| tobie | ¿Te gusta bailar? | ¿Te gustan las tapas? |
| jemu, jej, panu | Le gusta el fútbol. | A Zosia le gustan los churros. |
| nam | Nos gusta la playa. | Nos gustan las Fallas. |
| wam | ¿Os gusta Valencia? | ¿Os gustan los fartons? |
| im, państwu | Les gusta cenar tarde. | Les gustan las series. |
Podmiotem jest rzecz, którą się lubi, więc to ona decyduje o formie: gusta przy jednej rzeczy i bezokoliczniku, gustan przy wielu. Osoba stoi w zaimku me, te, le… — nigdy yo gusto. Rodzajnik jest obowiązkowy: Me gusta el café. Dla podkreślenia dodaje się a mí, a ti: A mí también. A mí tampoco. Tak samo działają encantar (A la abuela Halina le encantan las croquetas de Doña Carmen.), interesar, molestar, apetecer (¿Te apetece una caña?) i doler (Me duelen los pies.). Encantar jest już mocne — bez mucho. W kursie: lekcja 12 „Me gusta” i lekcja 14 „El cuerpo y la salud”.
Czas teraźniejszy i bliska przyszłość
Presente — czasowniki regularne
| Osoba | hablar | comer | vivir |
|---|---|---|---|
| yo | hablo | como | vivo |
| tú | hablas | comes | vives |
| él, ella, usted | habla | come | vive |
| nosotros | hablamos | comemos | vivimos |
| vosotros | habláis | coméis | vivís |
| ellos, ellas, ustedes | hablan | comen | viven |
Cztery czasowniki, które trzeba znać od pierwszego dnia
| Osoba | ser | estar | ir | tener |
|---|---|---|---|---|
| yo | soy | estoy | voy | tengo |
| tú | eres | estás | vas | tienes |
| él, usted | es | está | va | tiene |
| nosotros | somos | estamos | vamos | tenemos |
| vosotros | sois | estáis | vais | tenéis |
| ellos, ustedes | son | están | van | tienen |
Presente opisuje to, co robisz zwykle i teraz, ale też najbliższy plan: Mañana trabajo. Pytanie różni się od zdania tylko intonacją i znakami: ¿Trabajas mañana? W kursie: lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 5 „¿En qué trabajas?”.
Presente — nieregularne: e na ie, o na ue, e na i, yo na -go
| Grupa | Bezokolicznik | yo | tú | nosotros | ellos |
|---|---|---|---|---|---|
| e na ie | querer | quiero | quieres | queremos | quieren |
| o na ue | poder | puedo | puedes | podemos | pueden |
| e na i | pedir | pido | pides | pedimos | piden |
| yo na -go | hacer | hago | haces | hacemos | hacen |
| -go i e na ie | venir | vengo | vienes | venimos | vienen |
| yo na -zco | conocer | conozco | conoces | conocemos | conocen |
Reguła „buta”: samogłoska tematu zmienia się tylko tam, gdzie pada na nią akcent — w yo, tú, él i ellos. Nosotros i vosotros zostają regularne. Tak odmieniają się m.in. empezar, pensar, preferir, cerrar; dormir, volver, costar, jugar (juego); repetir, servir, seguir. Na -go: pongo, salgo, traigo, digo, tengo, oigo. Własne formy mają sé (saber), doy, veo. Marek o sąsiedzkim psie: No puedo dormir, Chispa ladra toda la noche.
Pedir to prosić i zamawiać (Pido un café.), preguntar — pytać (Pregunto el precio.). Saber to wiedzieć i umieć (Sé nadar.), conocer — znać osobę lub miejsce (Conozco a Paco.). Llevar to nieść stąd, traer — przynieść tutaj. W kursie: lekcja 17 „Verbos irregulares” i lekcja 66 „Quedar, llevar, echar”.
Czasowniki zwrotne
| Osoba | levantarse (wstawać) |
|---|---|
| yo | me levanto |
| tú | te levantas |
| él, usted | se levanta |
| nosotros | nos levantamos |
| vosotros | os levantáis |
| ellos, ustedes | se levantan |
Polskie „się” jest jedno, hiszpański zaimek zmienia się z osobą. Stoi przed odmienionym czasownikiem albo doklejony do bezokolicznika, gerundio i rozkaźnika: Me voy a duchar. albo Voy a ducharme.; ¡Levántate! Zwrotność nie zawsze pokrywa się z polską: „uczyć się” to aprender albo estudiar bez se, a irse (pójść sobie), quedarse (zostać), dormirse (zasnąć) mają se, choć po polsku nie mają. Marek se levanta a las seis; Javi se levanta a las doce y dice que es temprano. W kursie: lekcja 18 „Mi rutina”.
Estar + gerundio — dzieje się właśnie teraz
| Bezokolicznik | Gerundio | Uwaga |
|---|---|---|
| hablar | hablando | -ar daje -ando |
| comer, vivir | comiendo, viviendo | -er, -ir dają -iendo |
| leer, ir, oír | leyendo, yendo, oyendo | i między samogłoskami zmienia się w y |
| pedir, decir, dormir | pidiendo, diciendo, durmiendo | e na i, o na u |
Estar + gerundio podkreśla, że coś trwa w tej chwili: ¿Qué haces? Estoy comiendo. Do zwyczajów i planów służy zwykłe presente. Zaimek stoi przed estar albo przyklejony do gerundio (wtedy z kreską): Me estoy duchando. Estoy duchándome. Paco przez telefon: Estoy trabajando. W tle słychać telewizor z baru. Pokrewne: Llevo dos años aquí. i Llevo una hora esperando. W kursie: lekcja 31 „Por teléfono y por WhatsApp” i lekcja 61 „Llevo dos años aquí”.
Ir a + bezokolicznik — plan
Odmienione ir + a + bezokolicznik to najczęstszy sposób mówienia o planach: Voy a llamar a Paco. Este verano vamos a ir a la playa. Nie gub a — voy comer to błąd. Vamos a znaczy też „chodźmy”, „no to…”: ¡Vamos a ver! Kasia ogłasza: Esta noche vamos a cenar a las diez. Babcia Halina siada z wrażenia. W kursie: lekcja 16 „Tiempo libre” i lekcja 26 „Planes y futuro”.
Czasy przeszłe
Polski ma jeden czas przeszły i aspekt (robiłem, zrobiłem). Hiszpański ma cztery czasy przeszłe używane na co dzień — i każdy ma swoje zadanie.
| Czas | Budowa | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|---|
| pretérito perfecto | he + imiesłów | okres, który trwa (dziś, w tym tygodniu), doświadczenie, ya, nunca | Hoy he trabajado mucho. |
| indefinido | własne końcówki | zamknięta przeszłość: wczoraj, w 2020, w zeszłym roku | Ayer trabajé diez horas. |
| imperfecto | -aba, -ía | tło, opis, zwyczaj w przeszłości | Antes trabajaba en Polonia. |
| pluscuamperfecto | había + imiesłów | coś wcześniej niż inna przeszłość | Cuando llegué, Paco ya se había ido. |
Pretérito perfecto — he comido
| Osoba | haber | + imiesłów |
|---|---|---|
| yo | he | trabajado |
| tú | has | comido |
| él, usted | ha | vivido |
| nosotros | hemos | hecho |
| vosotros | habéis | visto |
| ellos, ustedes | han | dicho |
Imiesłów regularny: -ar daje -ado, -er i -ir dają -ido. Nieregularne trzeba znać na pamięć: hecho (hacer), dicho (decir), visto (ver), puesto (poner), escrito (escribir), abierto (abrir), vuelto (volver), roto (romper). Imiesłów się tu nie odmienia, a między haber i imiesłów nic nie wchodzi: Lo he visto.
Hiszpanie z Hiszpanii mówią perfecto o wszystkim, co zdarzyło się w okresie, który jeszcze trwa: hoy, esta mañana, esta semana, este año; o doświadczeniach (¿Has estado en Sevilla?) i z ya, todavía no, nunca, alguna vez. Esta mañana he desayunado churros. Hoy Marek ha dicho «vale» cuarenta veces. Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej w takich zdaniach częściej słychać indefinido. W kursie: lekcja 19 „¿Qué has hecho hoy?”.
Pretérito indefinido — regularne
| Osoba | hablar | comer | vivir |
|---|---|---|---|
| yo | hablé | comí | viví |
| tú | hablaste | comiste | viviste |
| él, usted | habló | comió | vivió |
| nosotros | hablamos | comimos | vivimos |
| vosotros | hablasteis | comisteis | vivisteis |
| ellos, ustedes | hablaron | comieron | vivieron |
Kreska zmienia czas: hablo to „mówię”, a habló — „powiedział”. Forma nosotros -ar i -ir brzmi jak w presente; rozstrzyga kontekst (Ayer hablamos con Paco.). Pisownia pilnuje wymowy: llegué, busqué, empecé; leyó, leyeron. Czasowniki -ir ze zmianą tematu zmieniają go w 3. osobie: pidió, pidieron, durmió, durmieron. Ayer Marek llegó tarde y Paco le explicó una teoría nueva. W kursie: lekcja 20 „Ayer fui a la playa”.
Pretérito indefinido — nieregularne
| Bezokolicznik | yo | él, usted | ellos |
|---|---|---|---|
| ser, ir | fui | fue | fueron |
| tener | tuve | tuvo | tuvieron |
| estar | estuve | estuvo | estuvieron |
| hacer | hice | hizo | hicieron |
| poder | pude | pudo | pudieron |
| poner | puse | puso | pusieron |
| saber | supe | supo | supieron |
| querer | quise | quiso | quisieron |
| venir | vine | vino | vinieron |
| decir | dije | dijo | dijeron |
| traer | traje | trajo | trajeron |
| dar | di | dio | dieron |
Nieregularne formy nie mają kreski: tuve, hizo. Po j w 3. osobie liczby mnogiej jest samo -eron: dijeron, trajeron. Ser i ir mają te same formy, więc znaczenie podpowiada zdanie: Fui a la playa. i Fue un día de locos. El domingo fuimos a la Albufera y Marek pidió paella. W kursie: lekcja 21 „Tuve un día de locos”.
Pretérito imperfecto
| Osoba | hablar | comer | ser | ir |
|---|---|---|---|---|
| yo | hablaba | comía | era | iba |
| tú | hablabas | comías | eras | ibas |
| él, usted | hablaba | comía | era | iba |
| nosotros | hablábamos | comíamos | éramos | íbamos |
| vosotros | hablabais | comíais | erais | ibais |
| ellos, ustedes | hablaban | comían | eran | iban |
Najprostszy czas w odmianie: -ir odmienia się jak -er (vivía), a nieregularne są tylko trzy — ser, ir i ver (veía). Imperfecto maluje tło: zwyczaje (Antes iba al trabajo en bici.), opisy, wiek i godzinę w przeszłości (Eran las diez. Tenía siete años.), a w sklepie służy grzeczności: Quería un café, por favor. Cuando era pequeño, Marek quería ser torero. Ahora arregla grifos. W kursie: lekcja 22 „Cuando era pequeño”.
Indefinido czy imperfecto
| Imperfecto — tło, „co się działo” | Indefinido — zdarzenie, „co się stało” |
|---|---|
| Estaba en la ducha | cuando sonó el teléfono. |
| Paco dormía tranquilamente | cuando Chispa empezó a ladrar. |
| Llovía mucho, | así que nos quedamos en casa. |
| Hacía sol y la playa estaba llena. | Ese día Zosia aprendió a nadar. |
Pytanie kontrolne: czy to zamknięte zdarzenie, które popycha opowieść do przodu (indefinido), czy tło, opis albo zwyczaj (imperfecto)? Polskie „zrobiłem” to zwykle indefinido, a „robiłem” często imperfecto — ale okres zamknięty, nawet długi, idzie w indefinido: Ayer trabajé diez horas. Viví tres años en Cracovia. W kursie: lekcja 23 „Indefinido o imperfecto” i lekcja 52 „Contar una historia”.
Pluscuamperfecto — había comido
había, habías, había, habíamos, habíais, habían + imiesłów. Opowiada o tym, co stało się wcześniej niż inna przeszłość. Polski radzi sobie słówkiem „już”, hiszpański wymaga osobnego czasu: Cuando llegamos a la estación, el tren ya se había ido. Nunca había probado la horchata antes de vivir en Valencia. W kursie: lekcja 40 „Ya se había ido”.
Futuro simple i condicional
Futuro simple
| Osoba | hablar | tener | hacer |
|---|---|---|---|
| yo | hablaré | tendré | haré |
| tú | hablarás | tendrás | harás |
| él, usted | hablará | tendrá | hará |
| nosotros | hablaremos | tendremos | haremos |
| vosotros | hablaréis | tendréis | haréis |
| ellos, ustedes | hablarán | tendrán | harán |
Końcówki dokleja się do całego bezokolicznika i są wspólne dla wszystkich czasowników. Nieregularny bywa tylko temat: tendré, pondré, saldré, vendré, podré, sabré, habrá, haré, diré, querré. Futuro to obietnica i prognoza (Mañana lloverá.), a w rozmowie — przypuszczenie o teraźniejszości: ¿Dónde está Paco? Estará en el bar. O planach mówi się częściej ir a. Gospodarz, señor Ruiz, zna futuro najlepiej: Ya lo miraremos. — co w praktyce znaczy „nigdy”. W kursie: lekcja 26 „Planes y futuro”.
Condicional — tryb przypuszczający
Te same tematy co w futuro + -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían: hablaría, tendría, podría, haría, diría. Służy do grzecznych próśb (¿Podrías ayudarme? ¿Me podría decir dónde está la parada?), rad (Deberías descansar. Yo que tú, iría al médico.), życzeń (Me gustaría vivir cerca del mar.) i przyszłości widzianej z przeszłości (Dijo que vendría.). Dobra rada dla nowych w firmie: Yo que tú, no le preguntaría a Paco por el fútbol. W kursie: lekcja 39 „El condicional”.
Tryb rozkazujący i subjuntivo
Imperativo
| Bezokolicznik | tú | usted | vosotros | ustedes |
|---|---|---|---|---|
| hablar | habla | hable | hablad | hablen |
| comer | come | coma | comed | coman |
| abrir | abre | abra | abrid | abran |
| przeczący | no hables | no hable | no habléis | no hablen |
Forma tú brzmi jak „on” w presente (habla). Osiem krótkich wyjątków: di, haz, ve, pon, sal, sé, ten, ven. Usted, ustedes i każdy rozkaz przeczący biorą formy subjuntivo: no vayas, no hagas. Zaimki: w twierdzącym doklejone na końcu, często z kreską (dímelo, cómpralo, levántate, siéntese), w przeczącym przed czasownikiem (no me lo digas, no te levantes). Zwrotne vosotros gubią -d: sentaos, levantaos. W domu Kowalczyków: Zosia, apaga la tele y haz los deberes. ¡Chispa, no te comas las croquetas! W kursie: lekcja 33 „¡Hazlo ya!”.
Presente de subjuntivo — formy
| Osoba | hablar | comer | tener | ser | ir |
|---|---|---|---|---|---|
| yo | hable | coma | tenga | sea | vaya |
| tú | hables | comas | tengas | seas | vayas |
| él, usted | hable | coma | tenga | sea | vaya |
| nosotros | hablemos | comamos | tengamos | seamos | vayamos |
| vosotros | habléis | comáis | tengáis | seáis | vayáis |
| ellos, ustedes | hablen | coman | tengan | sean | vayan |
Przepis: weź formę yo z presente, odetnij -o i daj „przeciwną” samogłoskę: czasowniki -ar dostają e, a -er i -ir dostają a. hago daje haga, digo — diga, quiero — quiera (ale queramos), pido — pida. Własne formy: sea, esté, vaya, haya, sepa, dé. Pisownia: busque, llegue, empiece. W kursie: lekcja 34 „El presente de subjuntivo”.
Kiedy subjuntivo
Subjuntivo pojawia się w zdaniu z que, gdy jego treść nie jest stwierdzonym faktem, tylko czyimś życzeniem, emocją, wątpliwością albo czymś, co jeszcze się nie stało. Zwykle są dwa różne podmioty: Quiero ir. (ja chcę, ja idę), ale Quiero que vayas. (ja chcę, ty masz iść). Polski ratuje się słówkiem „żeby” — gdzie po polsku jest „żeby”, tam po hiszpańsku prawie zawsze jest subjuntivo.
| Grupa | Wyrażenia | Przykład |
|---|---|---|
| wola, życzenie, prośba | querer que, pedir que, esperar que, ojalá | Doña Carmen quiere que Chispa coma menos croquetas. Ojalá cenemos antes de las diez. |
| emocje | me alegra que, me molesta que, es una pena que | Me alegra que estés aquí. |
| wątpliwość, zaprzeczona opinia | no creo que, dudo que, no es verdad que | No creo que sea verdad. Ale: Creo que es verdad. (fakt — tryb oznajmujący) |
| ocena, konieczność | es importante que, es necesario que, es mejor que | Es importante que lleves el pasaporte a la cita. |
| czas — coś, co dopiero nastąpi | cuando, hasta que, en cuanto, antes de que | Cuando llegues, llámame. Ale o zwyczaju: Cuando llego a casa, siempre llamo a mi madre. |
| cel | para que | Te lo explico para que lo entiendas. |
Pułapka: po cuando o przyszłości nigdy nie stoi futuro — cuando llegarás to błąd, poprawnie cuando llegues. Babcia Halina zna już jedno słowo subjuntivo i używa go co wieczór: ¡Ojalá cenemos pronto! W kursie: lekcja 35 „Quiero que vengas”, lekcja 36 „No creo que sea verdad”, lekcja 37 „Cuando llegues” i lekcja 59 „Busco a alguien que sepa”.
Imperfecto de subjuntivo i zdania z si
Forma: weź 3. osobę liczby mnogiej indefinido, odetnij -ron i dodaj -ra: tuvieron daje tuviera, tuvieras, tuviera, tuviéramos, tuvierais, tuvieran. Tak samo hablara, fuera, hiciera, pudiera, dijera. Równoległa forma na -se (tuviese) znaczy to samo i częściej pojawia się w piśmie. Imperfecto de subjuntivo stoi tam, gdzie presente de subjuntivo, ale po czasie przeszłym (Quería que vinieras. Me pidió que lo hiciera.), po como si (Habla como si fuera el jefe.) i w warunku nierzeczywistym.
| Warunek | Po si | W drugiej części | Przykład |
|---|---|---|---|
| realny | presente | presente, futuro, rozkaz | Si llueve, nos quedamos en casa. |
| nierzeczywisty teraz | imperfecto de subjuntivo | condicional | Si tuviera dinero, compraría un piso en la playa. |
| nierzeczywisty w przeszłości | pluscuamperfecto de subjuntivo | habría + imiesłów | Si lo hubiera sabido, habría venido antes. |
Polskie „gdybym miał… to bym kupił” ma dwa razy „by”, więc Polak kusi się o condicional po obu stronach. Po si condicional nie stoi nigdy: si tendría to błąd, poprawnie si tuviera. Condicional idzie tylko do drugiej części zdania. Teoria Paco w praktyce: Si Paco supiera tanto como dice, sería profesor en la universidad. W kursie: lekcja 57 „Si tuviera dinero” i lekcja 58 „Si lo hubiera sabido”.
Por i para, przeczenia, „a” osobowe, pytania
Por i para
| para — cel, „dokąd zmierza” | por — przyczyna, droga, „skąd się wzięło” |
|---|---|
| cel, „żeby”: Estudio español para trabajar en Valencia. | przyczyna: Gracias por la ayuda. |
| odbiorca: Este regalo es para Zosia. | w czyimś imieniu, z powodu kogoś: Lo hago por ti. |
| kierunek: Mañana salgo para Madrid. | droga, miejsce ruchu: Paseamos por la playa. |
| termin: Lo necesito para el lunes. | środek: Te llamo por teléfono. |
| opinia: Para mí, la paella es un risotto. (Marek, oczywiście) | cena, wymiana: Lo compré por veinte euros. |
| porównanie z normą: Para ser enero, hace calor. | pora dnia, częstotliwość: por la mañana, dos veces por semana |
Polskie „dla” bywa i jednym, i drugim: Esto es para ti. (prezent dla ciebie), ale Lo hago por ti. (robię to ze względu na ciebie albo za ciebie). Wykonawcę w stronie biernej wprowadza por: escrito por Cervantes. W kursie: lekcja 38 „Por y para”.
Przeczenia — podwójne jak po polsku
| Twierdząco | Przecząco | Przykład |
|---|---|---|
| algo | nada | No veo nada. |
| alguien | nadie | No ha venido nadie. |
| siempre | nunca | No voy nunca al gimnasio. |
| algún, alguna | ningún, ninguna | No tengo ningún problema. |
| también | tampoco | A mí tampoco. |
No stoi przed czasownikiem i przed zaimkami: No lo sé. Dobra wiadomość: hiszpański, tak jak polski, lubi podwójne przeczenie („nic nie widzę” to No veo nada.). Jedna różnica: gdy słowo przeczące stoi przed czasownikiem, no znika: Nadie viene. Nunca voy. Ninguno przed rzeczownikiem męskim skraca się do ningún i zwykle zostaje w liczbie pojedynczej. Javi no hace nada en todo el día, pero siempre está cansado. W kursie: lekcja 5 „¿En qué trabajas?” i lekcja 32 „Repaso A2”.
„A” osobowe
Gdy dopełnieniem bliższym („kogo?”) jest konkretna osoba, przed nią stoi a, którego po polsku nie tłumaczymy: Veo a Marek. Busco a Paco. Quiero mucho a mi familia. Przy rzeczach go nie ma: Veo la tele. Przy osobie nieokreślonej też zwykle nie: Busco un fontanero., ale Busco al fontanero. (konkretnego — a + el daje al). Po tener zwykle bez a: Tengo dos hijos. Ukochane zwierzę traktuje się jak osobę: Doña Carmen quiere mucho a Chispa. W kursie: lekcja 24 „Lo, la, le, se lo”.
Pytania — ¿ ¡ i kreski
| Pytajnik | Znaczy | Przykład |
|---|---|---|
| qué | co, jaki | ¿Qué quieres tomar? |
| cuál | który, jaki (z wyboru) | ¿Cuál es tu número de teléfono? |
| quién | kto | ¿Quién ha comido las croquetas? |
| dónde | gdzie | ¿Dónde está la parada? |
| adónde | dokąd | ¿Adónde vais este fin de semana? |
| cuándo | kiedy | ¿Cuándo es la cita? |
| cómo | jak | ¿Cómo se dice en español? |
| cuánto | ile | ¿Cuánto cuesta? |
| por qué | dlaczego | ¿Por qué cenamos a las diez? Porque estamos en España, abuela. |
Znak otwierający stoi tam, gdzie zaczyna się pytanie, także w środku zdania: Marek, ¿vienes? To samo z wykrzyknieniem: ¡Qué calor! Pytajniki mają kreskę także w pytaniu zależnym (No sé dónde está.), a bez pytania jej nie mają: la casa donde vivo, Creo que sí. „Dlaczego” to dwa słowa z kreską, „bo” — jedno bez: porque. Pułapka: o numer, adres czy imię pyta się ¿Cuál es…?, nie ¿Qué es…? W kursie: lekcja 1 „¡Hola! ¿Qué tal?”, lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 50 „La pronunciación”.
Strona bierna i se bezosobowe
| Konstrukcja | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| se + czasownik | najczęstsza: ogłoszenia, przepisy, „się”; czasownik zgadza się z rzeczą | Se vende piso. Se venden pisos. En España se cena tarde. |
| ser + imiesłów | głównie w piśmie i wiadomościach; imiesłów się zgadza | La Sagrada Familia fue diseñada por Gaudí. |
| estar + imiesłów | stan, wynik | La tienda está cerrada. |
| 3. osoba l. mn. bez podmiotu | „mówią”, ktoś nieokreślony | Dicen que mañana va a llover. Te llaman por teléfono. |
Babcia Halina czyta to jako ostrzeżenie: En España se cena a las diez. W kursie: lekcja 60 „Se vende piso”.
Mowa zależna
| Ktoś mówi | Relacjonujesz później |
|---|---|
| Estoy cansado. | Dijo que estaba cansado. |
| He comido. | Dijo que había comido. |
| Iré mañana. | Dijo que iría al día siguiente. |
| Ven. | Me dijo que viniera. |
| ¿Quieres un café? | Me preguntó si quería un café. |
| ¿Dónde vives? | Me preguntó dónde vivía. |
Gdy relacjonujesz w presente (dice que), czas się nie zmienia: Paco dice que tiene una teoría nueva. Po dijo que czasy cofają się o krok, jak w tabeli, a rozkaz zamienia się w subjuntivo. Pytanie bez pytajnika wprowadza si (czy), z pytajnikiem — sam pytajnik z kreską. El señor Ruiz dijo que lo miraría. Eso fue en marzo. W kursie: lekcja 41 „Dice que…”.
Liczby, godziny i daty
Liczby
| Liczba | Po hiszpańsku | Uwaga |
|---|---|---|
| 1 | uno, un, una | un euro, una cerveza |
| 16 | dieciséis | od 16 do 29 jednym słowem |
| 21 | veintiuno | veintiún años, veintiuna personas |
| 22 | veintidós | z kreską |
| 31 | treinta y uno | od 31 osobno, z y |
| 100 | cien | samo albo przed rzeczownikiem i mil: cien euros |
| 101 | ciento uno | gdy coś dochodzi: ciento veinte |
| 200 | doscientos | setki zgadzają się z rodzajem: doscientas personas |
| 500 | quinientos | nieregularne, tak jak setecientos i novecientos |
| 1000 | mil | dos mil — bez liczby mnogiej |
| 1 000 000 | un millón | z de: un millón de euros, dos millones de habitantes |
Y stoi tylko między dziesiątkami a jednostkami: ciento tres, mil doscientos cuarenta y cinco. Ułamki dziesiętne zapisuje się przecinkiem, jak w Polsce: 2,50 € czyta się dos euros con cincuenta albo krócej dos cincuenta. Tysiące oddziela kropka albo odstęp (1.500 lub 1 500). Rok czyta się jak zwykłą liczbę: dos mil veintiséis. W kursie: lekcja 3 „Los números” i lekcja 10 „De compras”.
Godziny
| Godzina | Po hiszpańsku |
|---|---|
| 1:00 | Es la una. |
| 3:00 | Son las tres. |
| 3:10 | Son las tres y diez. |
| 3:15 | Son las tres y cuarto. |
| 3:30 | Son las tres y media. |
| 3:45 | Son las cuatro menos cuarto. |
| 3:50 | Son las cuatro menos diez. |
| 21:00 | Son las nueve de la noche. |
Pierwsza godzina jest w liczbie pojedynczej (Es la una., a la una), wszystkie inne w mnogiej. Pyta się ¿Qué hora es?, a o porę czegoś ¿A qué hora? — A las ocho. Do 30 minut dodajesz y, potem odejmujesz menos od następnej godziny. Uwaga na polskie „wpół do czwartej”: po hiszpańsku liczy się od godziny, która minęła — las tres y media. Pory dnia: de la mañana, de la tarde (w Hiszpanii trwa aż do kolacji), de la noche, de la madrugada. W rozkładach jazdy zegar 24-godzinny: El tren sale a las quince cuarenta. Obiad je się koło las dos albo las tres, kolację koło las nueve albo las diez. W kursie: lekcja 6 „¿Qué hora es?”.
Daty, dni i miesiące
| Dni tygodnia | Miesiące |
|---|---|
| lunes, martes, miércoles, jueves, viernes, sábado, domingo | enero, febrero, marzo, abril, mayo, junio, julio, agosto, septiembre, octubre, noviembre, diciembre |
Dni tygodnia i miesiące pisze się małą literą, tak samo narodowości i języki (polaco, español). Data: el 6 de enero, el 19 de marzo de 2026; pierwszego dnia w Hiszpanii zwykle mówi się el uno de mayo. „W poniedziałek” to el lunes — bez przyimka, a „w poniedziałki” to los lunes. Z miesiącem i rokiem stoi en: en marzo, en 2026. Pytanie o datę: ¿Qué día es hoy? — Hoy es martes, 17 de noviembre. Las Fallas son en marzo, y la noche del 5 de enero llegan los Reyes Magos. W kursie: lekcja 6 „¿Qué hora es?”, lekcja 13 „El tiempo y las estaciones” i lekcja 30 „Fiestas y tradiciones”.
Ta strona pokazuje zakres materiału. Ćwiczenia, dialogi i nagrania do każdego z tych działów są w lekcjach — odsyłacze przy każdym punkcie prowadzą prosto do właściwej.