Mapa gramatyki

Cała gramatyka A1–B2 na jednej stronie

Tyle gramatyki obejmują poziomy A1, A2, B1 i B2 według europejskiego opisu kompetencji językowych. Nic więcej nie jest na tym etapie potrzebne — i nic mniej nie wystarczy. Po B2 nie zostaje już reguła do „przerobienia": zostaje styl, idiomatyka i wprawa.

Hiszpański jest dla Polaka łatwiejszy, niż się wydaje: nie ma przypadków, czyta się go prawie tak, jak się pisze, a podmiot zwykle w ogóle znika, bo końcówka czasownika sama mówi, kto działa (Hablo polaco.). Trudność leży w pięciu miejscach, których polszczyzna nie zna albo zna inaczej: rodzajnik (el, la), dwa razy „być” (ser i estar), dwa czasy przeszłe do opowiadania (fui i iba), tryb subjuntivo (Quiero que vengas.) i para por i para. Te działy dostają tu najwięcej miejsca. Wszystko według hiszpańskiego z Hiszpanii — z vosotros i wymową c i z jak angielskie „th”.

Zakres materiału — poziom A1

Zakres materiału — poziom A2

Zakres materiału — poziom B1

Zakres materiału — poziom B2

Na B2 nie przybywa wiele nowych reguł — przybywa precyzji. Dlatego ta część mapy jest poukładana nie według części mowy, tylko według tego, co się nimi robi: skraca zdania, stopniuje pewność, buduje tekst i dobiera rejestr.

Wymowa i akcent

Hiszpańska pisownia jest bardzo regularna: kto zna kilkanaście reguł, przeczyta każde słowo, nawet nie wiedząc, co znaczy. Kłopot sprawia tylko kilka liter, które polskie oko czyta po swojemu. Każde hasło w kursie ma nagranie w wymowie z Hiszpanii.

ZapisCzyta sięPrzykład
c przed e, i; z[θ] — jak angielskie „th” w think, język między zębami (tzw. distinción) cena, cinco, zapato
c przed a, o, u; qu„k”; w qu przed e, i litera u jest niema casa, queso, quiero
j; g przed e, i„ch”, mocniejsze i bardziej gardłowe niż polskie jamón, gente, ajo
g przed a, o, u; gu„g”; w gu przed e, i litera u jest niema, a gü czyta się „gu” gato, guerra, pingüino
hniema, zawszehola, hotel, ahora
ll, yw większości Hiszpanii jak polskie „j” llamar, calle, yo
ñ„ń”España, mañana
ch„cz”churros, mucho
r i rrpojedyncze r w środku słowa: jedno uderzenie języka; rr oraz r na początku słowa: długi warkot pero, perro, rojo
vtak samo jak b — nie ma polskiego „w” vino, vale, Valencia
xzwykle „ks”taxi, examen

Akcent wyrazowy ma trzy reguły. Słowo zakończone samogłoską, -n albo -s ma akcent na przedostatniej sylabie: casa, hablan, lunes. Słowo zakończone inną spółgłoską — na ostatniej: hablar, ciudad, español. Każdy wyjątek dostaje kreskę: café, está, árbol, teléfono. Kreska nie zmienia brzmienia samogłoski, tylko pokazuje akcent — i czasem odróżnia dwa słowa: sí (tak) i si (jeśli), tú (ty) i tu (twój), él (on) i el, más (więcej), sé (wiem) i se. Zosia pilnuje kresek u taty od pierwszego dnia: papá to tata, a papa to ziemniak (w Hiszpanii częściej patata).

Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej i na Wyspach Kanaryjskich c i z wymawia się jak „s” (seseo). W kursie uczymy wymowy z Hiszpanii, ale „s” też wszyscy zrozumieją. W kursie: lekcja 1 „¡Hola! ¿Qué tal?” i lekcja 50 „La pronunciación”.

Rzeczownik, rodzajnik i przymiotnik

Rodzajniki

określony (ten konkretny)nieokreślony (jakiś)
męski, l. poj.el pisoun piso
żeński, l. poj.la casauna casa
męski, l. mn.los pisosunos pisos
żeński, l. mn.las casasunas casas
⚠ Polski nie ma rodzajników — hiszpański używa ich prawie zawsze

Rodzajnik określony stoi także przy rzeczach ogólnych, o których po polsku mówimy „gołym” słowem: Me gusta el café. Los perros son simpáticos. Odwrotnie przy zawodzie po ser: Marek es fontanero. — bez un. O kimś mówi się z rodzajnikiem (El señor Ruiz no contesta.), ale zwracając się do niego — bez (Buenos días, señor Ruiz.).

Zrosty: a + el daje al, a de + el daje del: Marek va al bar. Kasia sale del hotel. Z la, los, las nic się nie skleja: Voy a la playa.

Pułapka el agua. Rzeczowniki żeńskie zaczynające się od akcentowanego a- albo ha- biorą w liczbie pojedynczej el i un, żeby nie zderzyły się dwa „a”. Rodzaj zostaje żeński: el agua fría, el hambre, un aula pequeña, a w liczbie mnogiej wraca las aguas. Bez akcentu na a nic się nie zmienia: la amiga. W kursie: lekcja 4 „Mi familia” i lekcja 15 „Por la ciudad”.

Rodzaj rzeczownika — reguły i pułapki

KońcówkaRodzajPrzykład
-ozwykle męskiel libro, el vaso
-azwykle żeńskila casa, la playa
-ción, -sión, -dad, -tad, -tudżeński, zawsze la canción, la ciudad, la amistad, la juventud
-ma (słowa z greki)męski el problema, el tema, el idioma, el sistema
-e, spółgłoskaróżnie — uczyć się z rodzajnikiem el coche, la calle, el árbol, la flor
⚠ Słowa, które łamią regułę

Męskie mimo -a: el día, el mapa, el sofá, el planeta. Żeńskie mimo -o: la mano, la foto, la moto, la radio (trzy ostatnie to skróty od la fotografía, la motocicleta, la radiodifusión). Polski rodzaj nic nie podpowiada: la leche (mleko), la miel (miód), la nariz (nos), el árbol (drzewo). Paco ma na to teorię: ¡Hombre, la mano es femenina porque trabaja más! W kursie: lekcja 4 „Mi familia” i lekcja 14 „El cuerpo y la salud”.

Liczba mnoga

Słowo kończy się naCo dodajeszPrzykład
samogłoskę-s casa, casas; café, cafés
spółgłoskę-es ciudad, ciudades; tren, trenes
-zz zmienia się w c: -ces lápiz, lápices; vez, veces
nieakcentowane -snic, mówi rodzajnik el lunes, los lunes; la crisis, las crisis

Kreska pilnuje akcentu, więc czasem znika, a czasem się pojawia: canción, canciones; examen, exámenes; joven, jóvenes. Liczba mnoga męska obejmuje grupy mieszane: los padres to rodzice, a Tengo dos hermanos. może znaczyć brata i siostrę. Nazwiska się nie odmieniają: los Kowalczyk. W kursie: lekcja 4 „Mi familia” i lekcja 11 „Ropa y colores”.

Przymiotnik — zgoda i miejsce

TypMęskiŻeńskiLiczba mnoga
na -oel chico altola chica alta los chicos altos, las chicas altas
na -e i większość na spółgłoskęun piso grandeuna casa grande coches azules, casas verdes
narodowości na spółgłoskęun amigo españoluna amiga española los turistas alemanes, las chicas inglesas

Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie, także po ser i estar: Las paellas están buenísimas. Miejsce: zwykle po rzeczowniku — odwrotnie niż po polsku: un coche rojo, la comida española. Przed rzeczownikiem stoją liczebniki i słowa ilości (mucho, poco, otro) oraz kilka przymiotników, które wtedy się skracają: bueno i malo przed męskim w liczbie pojedynczej tracą -o (un buen día, ale una buena idea), grande przed każdym rzeczownikiem w liczbie pojedynczej daje gran i zmienia znaczenie: un hombre grande to duży mężczyzna, un gran hombre — wielki człowiek. Tak samo el primer piso, el tercer día. Doña Carmen o swoim psie: Chispa es un perro pequeño, pero un gran perro.

Muy czy mucho? Polskie „bardzo” ma dwa odpowiedniki: muy przed przymiotnikiem i przysłówkiem (muy caro, muy bien), mucho przy czasowniku i rzeczowniku (Trabajo mucho. Tengo mucho trabajo.). Stopniowanie: más caro que, menos caro que, tan caro como; nieregularne mejor, peor, mayor, menor; a gdy coś jest „bardzo, bardzo” — buenísimo. W kursie: lekcja 11 „Ropa y colores” i lekcja 25 „Más grande que”.

Zaimki: osobowe, dopełnienia i dzierżawcze

Zaimki osobowe — tú, usted, vosotros

Po polskuZaimekCzasownik hablar
jayohablo
tytúhablas
on, onaél, ellahabla
pan, paniustedhabla
mynosotros, nosotrashablamos
wyvosotros, vosotrashabláis
oni, oneellos, ellashablan
państwoustedeshablan
⚠ Kiedy tú, a kiedy usted

W Hiszpanii na „ty” przechodzi się bardzo szybko: w pracy, z sąsiadami, w sklepie, z rówieśnikami. Usted zostaje dla urzędu, lekarza, wyraźnie starszych osób i sytuacji oficjalnych. Usted odmienia się jak „on” (¿Cómo está usted?), a ustedes — jak „oni”. Podmiot zwykle się opuszcza: Soy Marek. brzmi naturalnie, a Yo soy Marek. — z naciskiem, jakby ktoś twierdził, że Markiem jest on. Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej zamiast vosotros mówi się ustedes także do znajomych. W kursie: lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 55 „Hablar por hablar”.

Zaimki dopełnienia — lo, la, le, se lo

Osobakogo? co? (bliższe)komu? (dalsze)zwrotny
yomememe
tútetete
él, ella, usted lo, lalese
nosotrosnosnosnos
vosotrosososos
ellos, ellas, ustedes los, laslesse

Miejsce: przed odmienionym czasownikiem (Lo veo. Te quiero.), a doklejony na końcu bezokolicznika, gerundio i trybu rozkazującego twierdzącego: Voy a comprarlo. albo Lo voy a comprar.; Estoy leyéndolo.; ¡Cómpralo! Kolejność: najpierw „komu”, potem „co”: Me lo das. Gdy spotkają się le albo les z lo, la, los, las, to le zamienia się w se: Se lo doy. — nigdy le lo. ¿Le doy las llaves a Paco? Sí, dáselas.

⚠ Zaimek i rzeczownik naraz

Przy dopełnieniu dalszym Hiszpan mówi zaimek i rzeczownik, choć po polsku brzmi to jak powtórzenie: A Paco le doy un café. Le he dicho a Zosia que no. Tak samo, gdy dopełnienie stoi na początku: Las croquetas las ha hecho Doña Carmen. A gdy Kasia pyta o croquetas, Marek odpowiada uczciwie: Me las he comido. Ciekawostka: w Hiszpanii często słychać le zamiast lo o mężczyźnie (Le vi ayer., tzw. leísmo) — to dopuszczalne, ale w kursie uczymy Lo vi ayer. W kursie: lekcja 24 „Lo, la, le, se lo”.

Zaimki dzierżawcze

Po polskuPrzed rzeczownikiemPo rzeczowniku i samodzielnie
mójmi, mis mío, mía, míos, mías
twójtu, tus tuyo, tuya, tuyos, tuyas
jego, jej, pana, panisu, sus suyo, suya, suyos, suyas
nasznuestro, nuestra, nuestros, nuestras tak samo
waszvuestro, vuestra, vuestros, vuestras tak samo
ich, państwasu, sus suyo, suya, suyos, suyas
⚠ Hiszpański nie ma polskiego „swój”

Dzierżawczy dobiera się do osoby: Llamo a mi madre. Kasia llama a su madre. Su to „jego”, „jej”, „pana” i „ich” naraz — gdy robi się niejasno, mówi się la madre de Paco. Liczba dzierżawczego zależy od rzeczy, nie od właściciela: mis llaves, nuestra casa. Przy częściach ciała zamiast dzierżawczego jest rodzajnik: Me duele la cabeza. Me lavo las manos. Forma długa przydaje się przy kłótni o ostatniego churro: ¡Este churro es mío! W kursie: lekcja 4 „Mi familia”.

Ser i estar, hay, tener, gustar

Ser i estar — dwa razy „być”

ser — kim i jaki jestestar — gdzie i w jakim stanie
tożsamość, imię: Soy Marek. położenie: Marek está en el trabajo.
zawód: Kasia es recepcionista. samopoczucie: Estoy cansado.
pochodzenie: Somos de Polonia. stan po zmianie: La puerta está abierta.
cecha, charakter: Paco es muy simpático. wrażenie w tej chwili: La paella está buenísima.
godzina i dzień: Son las tres. Hoy es lunes. czynność w toku: Estoy comiendo.
gdzie odbywa się wydarzenie: La fiesta es en casa de Paco. położenie miasta: Valencia está en España.
⚠ Ten sam przymiotnik, dwa znaczenia

Es aburrido. — jest nudny; Está aburrido. — nudzi się. Es listo. — jest bystry; Está listo. — jest gotowy. Es malo. — jest zły; Está malo. — jest chory. Es rico. — jest bogaty; Está rico. — jest smaczne. Polak myśli „to tylko być” i wybiera na chybił trafił — a pytanie brzmi: czym coś jest czy jak się teraz ma? Paco es simpático, pero hoy está de mal humor. W kursie: lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 8 „Ser o estar”.

Hay czy está

FormaKiedyPrzykład
hayczy coś w ogóle jest; nowa informacja; z un, una, liczebnikiem, mucho albo bez rodzajnika Hay un bar en la esquina. En la nevera hay cerveza, pero no hay leche.
está, estángdzie jest rzecz konkretna, już znana; z el, la, imieniem, dzierżawczym El bar está en la esquina. ¿Dónde está Chispa? Está debajo de la mesa.

Hay ma jedną formę dla liczby pojedynczej i mnogiej: Hay dos farmacias cerca. W przeszłości: había, hubo, ha habido. Hay que + bezokolicznik znaczy „trzeba”: Hay que pedir cita previa. W kursie: lekcja 7 „Mi casa” i lekcja 27 „En el trabajo”.

Tener — mam głód i mam lat

Po polskuPo hiszpańsku
Mam 36 lat.Tengo treinta y seis años.
Jestem głodny.Tengo hambre.
Chce mi się pić.Tengo sed.
Zimno mi. Gorąco mi.Tengo frío. Tengo calor.
Boję się.Tengo miedo.
Spieszę się.Tengo prisa.
Chce mi się spać.Tengo sueño.
Masz rację.Tienes razón.
Muszę pracować.Tengo que trabajar.

Polak mówi „jestem głodny”, Hiszpan „mam głód”. Skoro to rzeczownik, „bardzo” to mucho albo mucha, nie muy: Tengo mucha hambre. Tengo mucho frío. O pogodzie mówi się Hace calor., o sobie Tengo calor., a o rzeczy La sopa está caliente. Odmiana: tengo, tienes, tiene, tenemos, tenéis, tienen. Babcia Halina o 21:45: ¡Tengo hambre desde las siete! W kursie: lekcja 3 „Los números”, lekcja 13 „El tiempo y las estaciones” i lekcja 27 „En el trabajo”.

Gustar i czasowniki podobne

KomuJedna rzecz, czynnośćWiele rzeczy
mnieMe gusta el café.Me gustan los perros.
tobie¿Te gusta bailar?¿Te gustan las tapas?
jemu, jej, panuLe gusta el fútbol.A Zosia le gustan los churros.
namNos gusta la playa.Nos gustan las Fallas.
wam¿Os gusta Valencia?¿Os gustan los fartons?
im, państwuLes gusta cenar tarde.Les gustan las series.
⚠ Gustar działa jak „podobać się”

Podmiotem jest rzecz, którą się lubi, więc to ona decyduje o formie: gusta przy jednej rzeczy i bezokoliczniku, gustan przy wielu. Osoba stoi w zaimku me, te, le… — nigdy yo gusto. Rodzajnik jest obowiązkowy: Me gusta el café. Dla podkreślenia dodaje się a mí, a ti: A mí también. A mí tampoco. Tak samo działają encantar (A la abuela Halina le encantan las croquetas de Doña Carmen.), interesar, molestar, apetecer (¿Te apetece una caña?) i doler (Me duelen los pies.). Encantar jest już mocne — bez mucho. W kursie: lekcja 12 „Me gusta” i lekcja 14 „El cuerpo y la salud”.

Czas teraźniejszy i bliska przyszłość

Presente — czasowniki regularne

Osobahablarcomervivir
yohablocomovivo
túhablascomesvives
él, ella, ustedhablacomevive
nosotroshablamoscomemosvivimos
vosotroshabláiscoméisvivís
ellos, ellas, ustedeshablancomenviven

Cztery czasowniki, które trzeba znać od pierwszego dnia

Osobaserestarirtener
yosoyestoyvoytengo
túeresestásvastienes
él, ustedesestávatiene
nosotrossomosestamosvamostenemos
vosotrossoisestáisvaistenéis
ellos, ustedessonestánvantienen

Presente opisuje to, co robisz zwykle i teraz, ale też najbliższy plan: Mañana trabajo. Pytanie różni się od zdania tylko intonacją i znakami: ¿Trabajas mañana? W kursie: lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 5 „¿En qué trabajas?”.

Presente — nieregularne: e na ie, o na ue, e na i, yo na -go

GrupaBezokolicznikyotúnosotrosellos
e na iequererquieroquieresqueremosquieren
o na uepoderpuedopuedespodemospueden
e na ipedirpidopidespedimospiden
yo na -gohacerhagohaceshacemoshacen
-go i e na ievenirvengovienesvenimosvienen
yo na -zcoconocerconozcoconocesconocemosconocen

Reguła „buta”: samogłoska tematu zmienia się tylko tam, gdzie pada na nią akcent — w yo, tú, él i ellos. Nosotros i vosotros zostają regularne. Tak odmieniają się m.in. empezar, pensar, preferir, cerrar; dormir, volver, costar, jugar (juego); repetir, servir, seguir. Na -go: pongo, salgo, traigo, digo, tengo, oigo. Własne formy mają sé (saber), doy, veo. Marek o sąsiedzkim psie: No puedo dormir, Chispa ladra toda la noche.

⚠ Pary, które Polak myli

Pedir to prosić i zamawiać (Pido un café.), preguntar — pytać (Pregunto el precio.). Saber to wiedzieć i umieć (Sé nadar.), conocer — znać osobę lub miejsce (Conozco a Paco.). Llevar to nieść stąd, traer — przynieść tutaj. W kursie: lekcja 17 „Verbos irregulares” i lekcja 66 „Quedar, llevar, echar”.

Czasowniki zwrotne

Osobalevantarse (wstawać)
yome levanto
túte levantas
él, ustedse levanta
nosotrosnos levantamos
vosotrosos levantáis
ellos, ustedesse levantan

Polskie „się” jest jedno, hiszpański zaimek zmienia się z osobą. Stoi przed odmienionym czasownikiem albo doklejony do bezokolicznika, gerundio i rozkaźnika: Me voy a duchar. albo Voy a ducharme.; ¡Levántate! Zwrotność nie zawsze pokrywa się z polską: „uczyć się” to aprender albo estudiar bez se, a irse (pójść sobie), quedarse (zostać), dormirse (zasnąć) mają se, choć po polsku nie mają. Marek se levanta a las seis; Javi se levanta a las doce y dice que es temprano. W kursie: lekcja 18 „Mi rutina”.

Estar + gerundio — dzieje się właśnie teraz

BezokolicznikGerundioUwaga
hablarhablando-ar daje -ando
comer, vivircomiendo, viviendo-er, -ir dają -iendo
leer, ir, oírleyendo, yendo, oyendoi między samogłoskami zmienia się w y
pedir, decir, dormirpidiendo, diciendo, durmiendoe na i, o na u

Estar + gerundio podkreśla, że coś trwa w tej chwili: ¿Qué haces? Estoy comiendo. Do zwyczajów i planów służy zwykłe presente. Zaimek stoi przed estar albo przyklejony do gerundio (wtedy z kreską): Me estoy duchando. Estoy duchándome. Paco przez telefon: Estoy trabajando. W tle słychać telewizor z baru. Pokrewne: Llevo dos años aquí. i Llevo una hora esperando. W kursie: lekcja 31 „Por teléfono y por WhatsApp” i lekcja 61 „Llevo dos años aquí”.

Ir a + bezokolicznik — plan

Odmienione ir + a + bezokolicznik to najczęstszy sposób mówienia o planach: Voy a llamar a Paco. Este verano vamos a ir a la playa. Nie gub a — voy comer to błąd. Vamos a znaczy też „chodźmy”, „no to…”: ¡Vamos a ver! Kasia ogłasza: Esta noche vamos a cenar a las diez. Babcia Halina siada z wrażenia. W kursie: lekcja 16 „Tiempo libre” i lekcja 26 „Planes y futuro”.

Czasy przeszłe

Polski ma jeden czas przeszły i aspekt (robiłem, zrobiłem). Hiszpański ma cztery czasy przeszłe używane na co dzień — i każdy ma swoje zadanie.

CzasBudowaKiedyPrzykład
pretérito perfectohe + imiesłów okres, który trwa (dziś, w tym tygodniu), doświadczenie, ya, nunca Hoy he trabajado mucho.
indefinidowłasne końcówki zamknięta przeszłość: wczoraj, w 2020, w zeszłym roku Ayer trabajé diez horas.
imperfecto-aba, -ía tło, opis, zwyczaj w przeszłości Antes trabajaba en Polonia.
pluscuamperfectohabía + imiesłów coś wcześniej niż inna przeszłość Cuando llegué, Paco ya se había ido.

Pretérito perfecto — he comido

Osobahaber+ imiesłów
yohetrabajado
túhascomido
él, ustedhavivido
nosotroshemoshecho
vosotroshabéisvisto
ellos, ustedeshandicho

Imiesłów regularny: -ar daje -ado, -er i -ir dają -ido. Nieregularne trzeba znać na pamięć: hecho (hacer), dicho (decir), visto (ver), puesto (poner), escrito (escribir), abierto (abrir), vuelto (volver), roto (romper). Imiesłów się tu nie odmienia, a między haber i imiesłów nic nie wchodzi: Lo he visto.

⚠ W Hiszpanii „dziś” to perfecto

Hiszpanie z Hiszpanii mówią perfecto o wszystkim, co zdarzyło się w okresie, który jeszcze trwa: hoy, esta mañana, esta semana, este año; o doświadczeniach (¿Has estado en Sevilla?) i z ya, todavía no, nunca, alguna vez. Esta mañana he desayunado churros. Hoy Marek ha dicho «vale» cuarenta veces. Ciekawostka: w Ameryce Łacińskiej w takich zdaniach częściej słychać indefinido. W kursie: lekcja 19 „¿Qué has hecho hoy?”.

Pretérito indefinido — regularne

Osobahablarcomervivir
yohablécomíviví
túhablastecomisteviviste
él, ustedhablócomióvivió
nosotroshablamoscomimosvivimos
vosotroshablasteiscomisteisvivisteis
ellos, ustedeshablaroncomieronvivieron

Kreska zmienia czas: hablo to „mówię”, a habló — „powiedział”. Forma nosotros -ar i -ir brzmi jak w presente; rozstrzyga kontekst (Ayer hablamos con Paco.). Pisownia pilnuje wymowy: llegué, busqué, empecé; leyó, leyeron. Czasowniki -ir ze zmianą tematu zmieniają go w 3. osobie: pidió, pidieron, durmió, durmieron. Ayer Marek llegó tarde y Paco le explicó una teoría nueva. W kursie: lekcja 20 „Ayer fui a la playa”.

Pretérito indefinido — nieregularne

Bezokolicznikyoél, ustedellos
ser, irfuifuefueron
tenertuvetuvotuvieron
estarestuveestuvoestuvieron
hacerhicehizohicieron
poderpudepudopudieron
ponerpusepusopusieron
sabersupesuposupieron
quererquisequisoquisieron
venirvinevinovinieron
decirdijedijodijeron
traertrajetrajotrajeron
dardidiodieron

Nieregularne formy nie mają kreski: tuve, hizo. Po j w 3. osobie liczby mnogiej jest samo -eron: dijeron, trajeron. Ser i ir mają te same formy, więc znaczenie podpowiada zdanie: Fui a la playa. i Fue un día de locos. El domingo fuimos a la Albufera y Marek pidió paella. W kursie: lekcja 21 „Tuve un día de locos”.

Pretérito imperfecto

Osobahablarcomerserir
yohablabacomíaeraiba
túhablabascomíaserasibas
él, ustedhablabacomíaeraiba
nosotroshablábamoscomíamoséramosíbamos
vosotroshablabaiscomíaiseraisibais
ellos, ustedeshablabancomíaneraniban

Najprostszy czas w odmianie: -ir odmienia się jak -er (vivía), a nieregularne są tylko trzy — ser, ir i ver (veía). Imperfecto maluje tło: zwyczaje (Antes iba al trabajo en bici.), opisy, wiek i godzinę w przeszłości (Eran las diez. Tenía siete años.), a w sklepie służy grzeczności: Quería un café, por favor. Cuando era pequeño, Marek quería ser torero. Ahora arregla grifos. W kursie: lekcja 22 „Cuando era pequeño”.

Indefinido czy imperfecto

Imperfecto — tło, „co się działo”Indefinido — zdarzenie, „co się stało”
Estaba en la duchacuando sonó el teléfono.
Paco dormía tranquilamentecuando Chispa empezó a ladrar.
Llovía mucho,así que nos quedamos en casa.
Hacía sol y la playa estaba llena.Ese día Zosia aprendió a nadar.
⚠ Polski aspekt pomaga, ale nie zawsze

Pytanie kontrolne: czy to zamknięte zdarzenie, które popycha opowieść do przodu (indefinido), czy tło, opis albo zwyczaj (imperfecto)? Polskie „zrobiłem” to zwykle indefinido, a „robiłem” często imperfecto — ale okres zamknięty, nawet długi, idzie w indefinido: Ayer trabajé diez horas. Viví tres años en Cracovia. W kursie: lekcja 23 „Indefinido o imperfecto” i lekcja 52 „Contar una historia”.

Pluscuamperfecto — había comido

había, habías, había, habíamos, habíais, habían + imiesłów. Opowiada o tym, co stało się wcześniej niż inna przeszłość. Polski radzi sobie słówkiem „już”, hiszpański wymaga osobnego czasu: Cuando llegamos a la estación, el tren ya se había ido. Nunca había probado la horchata antes de vivir en Valencia. W kursie: lekcja 40 „Ya se había ido”.

Futuro simple i condicional

Futuro simple

Osobahablartenerhacer
yohablarétendréharé
túhablarástendrásharás
él, ustedhablarátendráhará
nosotroshablaremostendremosharemos
vosotroshablaréistendréisharéis
ellos, ustedeshablarántendránharán

Końcówki dokleja się do całego bezokolicznika i są wspólne dla wszystkich czasowników. Nieregularny bywa tylko temat: tendré, pondré, saldré, vendré, podré, sabré, habrá, haré, diré, querré. Futuro to obietnica i prognoza (Mañana lloverá.), a w rozmowie — przypuszczenie o teraźniejszości: ¿Dónde está Paco? Estará en el bar. O planach mówi się częściej ir a. Gospodarz, señor Ruiz, zna futuro najlepiej: Ya lo miraremos. — co w praktyce znaczy „nigdy”. W kursie: lekcja 26 „Planes y futuro”.

Condicional — tryb przypuszczający

Te same tematy co w futuro + -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían: hablaría, tendría, podría, haría, diría. Służy do grzecznych próśb (¿Podrías ayudarme? ¿Me podría decir dónde está la parada?), rad (Deberías descansar. Yo que tú, iría al médico.), życzeń (Me gustaría vivir cerca del mar.) i przyszłości widzianej z przeszłości (Dijo que vendría.). Dobra rada dla nowych w firmie: Yo que tú, no le preguntaría a Paco por el fútbol. W kursie: lekcja 39 „El condicional”.

Tryb rozkazujący i subjuntivo

Imperativo

Bezokoliczniktúustedvosotrosustedes
hablarhablahablehabladhablen
comercomecomacomedcoman
abrirabreabraabridabran
przeczącyno hablesno hableno habléisno hablen

Forma tú brzmi jak „on” w presente (habla). Osiem krótkich wyjątków: di, haz, ve, pon, sal, sé, ten, ven. Usted, ustedes i każdy rozkaz przeczący biorą formy subjuntivo: no vayas, no hagas. Zaimki: w twierdzącym doklejone na końcu, często z kreską (dímelo, cómpralo, levántate, siéntese), w przeczącym przed czasownikiem (no me lo digas, no te levantes). Zwrotne vosotros gubią -d: sentaos, levantaos. W domu Kowalczyków: Zosia, apaga la tele y haz los deberes. ¡Chispa, no te comas las croquetas! W kursie: lekcja 33 „¡Hazlo ya!”.

Presente de subjuntivo — formy

Osobahablarcomertenerserir
yohablecomatengaseavaya
túhablescomastengasseasvayas
él, ustedhablecomatengaseavaya
nosotroshablemoscomamostengamosseamosvayamos
vosotroshabléiscomáistengáisseáisvayáis
ellos, ustedeshablencomantenganseanvayan

Przepis: weź formę yo z presente, odetnij -o i daj „przeciwną” samogłoskę: czasowniki -ar dostają e, a -er i -ir dostają a. hago daje haga, digo — diga, quiero — quiera (ale queramos), pido — pida. Własne formy: sea, esté, vaya, haya, sepa, dé. Pisownia: busque, llegue, empiece. W kursie: lekcja 34 „El presente de subjuntivo”.

Kiedy subjuntivo

⚠ Tryb, którego polski nie ma

Subjuntivo pojawia się w zdaniu z que, gdy jego treść nie jest stwierdzonym faktem, tylko czyimś życzeniem, emocją, wątpliwością albo czymś, co jeszcze się nie stało. Zwykle są dwa różne podmioty: Quiero ir. (ja chcę, ja idę), ale Quiero que vayas. (ja chcę, ty masz iść). Polski ratuje się słówkiem „żeby” — gdzie po polsku jest „żeby”, tam po hiszpańsku prawie zawsze jest subjuntivo.

GrupaWyrażeniaPrzykład
wola, życzenie, prośba querer que, pedir que, esperar que, ojalá Doña Carmen quiere que Chispa coma menos croquetas. Ojalá cenemos antes de las diez.
emocje me alegra que, me molesta que, es una pena que Me alegra que estés aquí.
wątpliwość, zaprzeczona opinia no creo que, dudo que, no es verdad que No creo que sea verdad. Ale: Creo que es verdad. (fakt — tryb oznajmujący)
ocena, konieczność es importante que, es necesario que, es mejor que Es importante que lleves el pasaporte a la cita.
czas — coś, co dopiero nastąpi cuando, hasta que, en cuanto, antes de que Cuando llegues, llámame. Ale o zwyczaju: Cuando llego a casa, siempre llamo a mi madre.
cel para que Te lo explico para que lo entiendas.

Pułapka: po cuando o przyszłości nigdy nie stoi futuro — cuando llegarás to błąd, poprawnie cuando llegues. Babcia Halina zna już jedno słowo subjuntivo i używa go co wieczór: ¡Ojalá cenemos pronto! W kursie: lekcja 35 „Quiero que vengas”, lekcja 36 „No creo que sea verdad”, lekcja 37 „Cuando llegues” i lekcja 59 „Busco a alguien que sepa”.

Imperfecto de subjuntivo i zdania z si

Forma: weź 3. osobę liczby mnogiej indefinido, odetnij -ron i dodaj -ra: tuvieron daje tuviera, tuvieras, tuviera, tuviéramos, tuvierais, tuvieran. Tak samo hablara, fuera, hiciera, pudiera, dijera. Równoległa forma na -se (tuviese) znaczy to samo i częściej pojawia się w piśmie. Imperfecto de subjuntivo stoi tam, gdzie presente de subjuntivo, ale po czasie przeszłym (Quería que vinieras. Me pidió que lo hiciera.), po como si (Habla como si fuera el jefe.) i w warunku nierzeczywistym.

WarunekPo siW drugiej częściPrzykład
realnypresentepresente, futuro, rozkaz Si llueve, nos quedamos en casa.
nierzeczywisty terazimperfecto de subjuntivocondicional Si tuviera dinero, compraría un piso en la playa.
nierzeczywisty w przeszłościpluscuamperfecto de subjuntivohabría + imiesłów Si lo hubiera sabido, habría venido antes.
⚠ Nigdy condicional po si

Polskie „gdybym miał… to bym kupił” ma dwa razy „by”, więc Polak kusi się o condicional po obu stronach. Po si condicional nie stoi nigdy: si tendría to błąd, poprawnie si tuviera. Condicional idzie tylko do drugiej części zdania. Teoria Paco w praktyce: Si Paco supiera tanto como dice, sería profesor en la universidad. W kursie: lekcja 57 „Si tuviera dinero” i lekcja 58 „Si lo hubiera sabido”.

Por i para, przeczenia, „a” osobowe, pytania

Por i para

para — cel, „dokąd zmierza”por — przyczyna, droga, „skąd się wzięło”
cel, „żeby”: Estudio español para trabajar en Valencia. przyczyna: Gracias por la ayuda.
odbiorca: Este regalo es para Zosia. w czyimś imieniu, z powodu kogoś: Lo hago por ti.
kierunek: Mañana salgo para Madrid. droga, miejsce ruchu: Paseamos por la playa.
termin: Lo necesito para el lunes. środek: Te llamo por teléfono.
opinia: Para mí, la paella es un risotto. (Marek, oczywiście) cena, wymiana: Lo compré por veinte euros.
porównanie z normą: Para ser enero, hace calor. pora dnia, częstotliwość: por la mañana, dos veces por semana

Polskie „dla” bywa i jednym, i drugim: Esto es para ti. (prezent dla ciebie), ale Lo hago por ti. (robię to ze względu na ciebie albo za ciebie). Wykonawcę w stronie biernej wprowadza por: escrito por Cervantes. W kursie: lekcja 38 „Por y para”.

Przeczenia — podwójne jak po polsku

TwierdzącoPrzeczącoPrzykład
algonadaNo veo nada.
alguiennadieNo ha venido nadie.
siemprenuncaNo voy nunca al gimnasio.
algún, algunaningún, ningunaNo tengo ningún problema.
tambiéntampocoA mí tampoco.

No stoi przed czasownikiem i przed zaimkami: No lo sé. Dobra wiadomość: hiszpański, tak jak polski, lubi podwójne przeczenie („nic nie widzę” to No veo nada.). Jedna różnica: gdy słowo przeczące stoi przed czasownikiem, no znika: Nadie viene. Nunca voy. Ninguno przed rzeczownikiem męskim skraca się do ningún i zwykle zostaje w liczbie pojedynczej. Javi no hace nada en todo el día, pero siempre está cansado. W kursie: lekcja 5 „¿En qué trabajas?” i lekcja 32 „Repaso A2”.

„A” osobowe

Gdy dopełnieniem bliższym („kogo?”) jest konkretna osoba, przed nią stoi a, którego po polsku nie tłumaczymy: Veo a Marek. Busco a Paco. Quiero mucho a mi familia. Przy rzeczach go nie ma: Veo la tele. Przy osobie nieokreślonej też zwykle nie: Busco un fontanero., ale Busco al fontanero. (konkretnego — a + el daje al). Po tener zwykle bez a: Tengo dos hijos. Ukochane zwierzę traktuje się jak osobę: Doña Carmen quiere mucho a Chispa. W kursie: lekcja 24 „Lo, la, le, se lo”.

Pytania — ¿ ¡ i kreski

PytajnikZnaczyPrzykład
quéco, jaki¿Qué quieres tomar?
cuálktóry, jaki (z wyboru)¿Cuál es tu número de teléfono?
quiénkto¿Quién ha comido las croquetas?
dóndegdzie¿Dónde está la parada?
adóndedokąd¿Adónde vais este fin de semana?
cuándokiedy¿Cuándo es la cita?
cómojak¿Cómo se dice en español?
cuántoile¿Cuánto cuesta?
por quédlaczego¿Por qué cenamos a las diez? Porque estamos en España, abuela.

Znak otwierający stoi tam, gdzie zaczyna się pytanie, także w środku zdania: Marek, ¿vienes? To samo z wykrzyknieniem: ¡Qué calor! Pytajniki mają kreskę także w pytaniu zależnym (No sé dónde está.), a bez pytania jej nie mają: la casa donde vivo, Creo que sí. „Dlaczego” to dwa słowa z kreską, „bo” — jedno bez: porque. Pułapka: o numer, adres czy imię pyta się ¿Cuál es…?, nie ¿Qué es…? W kursie: lekcja 1 „¡Hola! ¿Qué tal?”, lekcja 2 „¿De dónde eres?” i lekcja 50 „La pronunciación”.

Strona bierna i se bezosobowe

KonstrukcjaKiedyPrzykład
se + czasowniknajczęstsza: ogłoszenia, przepisy, „się”; czasownik zgadza się z rzeczą Se vende piso. Se venden pisos. En España se cena tarde.
ser + imiesłówgłównie w piśmie i wiadomościach; imiesłów się zgadza La Sagrada Familia fue diseñada por Gaudí.
estar + imiesłówstan, wynik La tienda está cerrada.
3. osoba l. mn. bez podmiotu„mówią”, ktoś nieokreślony Dicen que mañana va a llover. Te llaman por teléfono.

Babcia Halina czyta to jako ostrzeżenie: En España se cena a las diez. W kursie: lekcja 60 „Se vende piso”.

Mowa zależna

Ktoś mówiRelacjonujesz później
Estoy cansado.Dijo que estaba cansado.
He comido.Dijo que había comido.
Iré mañana.Dijo que iría al día siguiente.
Ven.Me dijo que viniera.
¿Quieres un café?Me preguntó si quería un café.
¿Dónde vives?Me preguntó dónde vivía.

Gdy relacjonujesz w presente (dice que), czas się nie zmienia: Paco dice que tiene una teoría nueva. Po dijo que czasy cofają się o krok, jak w tabeli, a rozkaz zamienia się w subjuntivo. Pytanie bez pytajnika wprowadza si (czy), z pytajnikiem — sam pytajnik z kreską. El señor Ruiz dijo que lo miraría. Eso fue en marzo. W kursie: lekcja 41 „Dice que…”.

Liczby, godziny i daty

Liczby

LiczbaPo hiszpańskuUwaga
1uno, un, unaun euro, una cerveza
16dieciséisod 16 do 29 jednym słowem
21veintiunoveintiún años, veintiuna personas
22veintidósz kreską
31treinta y unood 31 osobno, z y
100ciensamo albo przed rzeczownikiem i mil: cien euros
101ciento unogdy coś dochodzi: ciento veinte
200doscientossetki zgadzają się z rodzajem: doscientas personas
500quinientosnieregularne, tak jak setecientos i novecientos
1000mildos mil — bez liczby mnogiej
1 000 000un millónz de: un millón de euros, dos millones de habitantes

Y stoi tylko między dziesiątkami a jednostkami: ciento tres, mil doscientos cuarenta y cinco. Ułamki dziesiętne zapisuje się przecinkiem, jak w Polsce: 2,50 € czyta się dos euros con cincuenta albo krócej dos cincuenta. Tysiące oddziela kropka albo odstęp (1.500 lub 1 500). Rok czyta się jak zwykłą liczbę: dos mil veintiséis. W kursie: lekcja 3 „Los números” i lekcja 10 „De compras”.

Godziny

GodzinaPo hiszpańsku
1:00Es la una.
3:00Son las tres.
3:10Son las tres y diez.
3:15Son las tres y cuarto.
3:30Son las tres y media.
3:45Son las cuatro menos cuarto.
3:50Son las cuatro menos diez.
21:00Son las nueve de la noche.

Pierwsza godzina jest w liczbie pojedynczej (Es la una., a la una), wszystkie inne w mnogiej. Pyta się ¿Qué hora es?, a o porę czegoś ¿A qué hora? — A las ocho. Do 30 minut dodajesz y, potem odejmujesz menos od następnej godziny. Uwaga na polskie „wpół do czwartej”: po hiszpańsku liczy się od godziny, która minęła — las tres y media. Pory dnia: de la mañana, de la tarde (w Hiszpanii trwa aż do kolacji), de la noche, de la madrugada. W rozkładach jazdy zegar 24-godzinny: El tren sale a las quince cuarenta. Obiad je się koło las dos albo las tres, kolację koło las nueve albo las diez. W kursie: lekcja 6 „¿Qué hora es?”.

Daty, dni i miesiące

Dni tygodniaMiesiące
lunes, martes, miércoles, jueves, viernes, sábado, domingo enero, febrero, marzo, abril, mayo, junio, julio, agosto, septiembre, octubre, noviembre, diciembre

Dni tygodnia i miesiące pisze się małą literą, tak samo narodowości i języki (polaco, español). Data: el 6 de enero, el 19 de marzo de 2026; pierwszego dnia w Hiszpanii zwykle mówi się el uno de mayo. „W poniedziałek” to el lunes — bez przyimka, a „w poniedziałki” to los lunes. Z miesiącem i rokiem stoi en: en marzo, en 2026. Pytanie o datę: ¿Qué día es hoy? — Hoy es martes, 17 de noviembre. Las Fallas son en marzo, y la noche del 5 de enero llegan los Reyes Magos. W kursie: lekcja 6 „¿Qué hora es?”, lekcja 13 „El tiempo y las estaciones” i lekcja 30 „Fiestas y tradiciones”.

Ta strona pokazuje zakres materiału. Ćwiczenia, dialogi i nagrania do każdego z tych działów są w lekcjach — odsyłacze przy każdym punkcie prowadzą prosto do właściwej.